Hemingway: a life looking for trouble

Some highlights of Hemingway's adventurous life (from Wikipedia):

-Early in 1918 Hemingway responded to a Red Cross recruitment effort in Kansas City and signed on to become an ambulance driver in Italy. He left New York in May, and arrived in Paris as the city was under bombardment from German artillery. By June he was at the Italian Front. On his first day in Milan he was sent to the scene of a munitions factory explosion where rescuers retrieved the shredded remains of female workers.

-On July 8 he was seriously wounded by mortar fire, having just returned from the canteen bringing chocolate and cigarettes for the men at the front line. Despite his wounds, Hemingway carried an Italian soldier to safety, for which he received the Italian Silver Medal of Bravery.

-He covered the Greco-Turkish War, where he witnessed the burning of Smyrna.

-In 1933 Hemingway went on safari to East Africa. The 10-week trip provided material for "Green Hills of Africa", as well as for the short stories "The Snows of Kilimanjaro" and "The Short Happy Life of Francis Macomber". He visited Mombasa, Nairobi, and Machakos in Kenya, then moved on to Tanganyika. During these travels Hemingway contracted amoebic dysentery that caused a prolapsed intestine, and he was evacuated by plane to Nairobi.

-In 1937 Hemingway agreed to report on the Spanish Civil War for the North American Newspaper Alliance.

-From June to December 1944 Hemingway was in Europe. At the D-Day landing, he was kept on a landing craft because military officials considered him "precious cargo". Late in July he attached himself to "the 22nd Infantry Regiment as it drove toward Paris", and Hemingway became de facto leader to a small band of village militia in Rambouillet outside of Paris.

-On August 25 he was present at the liberation of Paris.

-In 1947 Hemingway was awarded a Bronze Star for his bravery during World War II.

-In 1954, while in Africa, Hemingway was almost fatally injured in two successive plane crashes.

-He was told to stop drinking to mitigate liver damage, advice he initially followed but then disregarded.

-In the early morning hours of July 2, 1961, Hemingway "quite deliberately" shot himself with his favorite shotgun.[142] He unlocked the basement storeroom where his guns were kept, went upstairs to the front entrance foyer of their Ketchum home, and "pushed two shells into the twelve-gauge Boss shotgun ...put the end of the barrel into his mouth, pulled the trigger and blew out his brains.




One of the rare moments of relaxation.

Φιλοσοφούμεν άνευ μαλακίας

Στον, κατά Θουκυδίδη, Επιτάφιο που εκφωνεί ο Περικλής για να τιμήσει τους πεσόντες στη μάχη συμπολίτες του, πλέκει το εγκώμιο στην Πολιτεία τους. Στο διασημότερο ίσως εγκώμιο στην Αθηναϊκή Δημοκρατία, ο ηγέτης της της αποδίδει τις εξής αρετές:

- Οικονομική αυτάρκεια.
- Το πολίτευμα και οι νόμοι είναι δίκης τους έμπνευσης, δεν τα αντέγραψαν από κανέναν• αντιθέτως οι άλλοι τους μιμούνται.
- Ισονομία. Όλος ο δήμος έχει τα ίδια δικαιώματα απέναντι στο νόμο.
- Αξιοκρατία. Ο καθένας έχει την ευκαιρία να προκόψει, όχι λόγω της καταγωγής ή του πλούτου που διαθέτει, αλλά με την ικανότητα του.
- Αμοιβαίος σεβασμός και εμπιστοσύνη ανάμεσα στους πολίτες. Δεν κοιτάζει με καχυποψία ο ένας τον άλλο στις καθημερινές τους δουλειές, δεν θυμώνουν με τον γείτονα όταν κάνει κάτι κατά την όρεξή του.
- Σεβασμός στους νόμους. Και μάλιστα όχι από τον φόβο της τιμωρίας αλλά γιατί αυτό επιβάλλει η συνείδηση.
- Η πόλη είναι ανοιχτή σε όλους. Οι ξένοι είναι ευπρόσδεκτοι και δεν έχουμε τίποτε να τους κρύψουμε.
- Αγάπη για το ωραίο.
- «Φιλοσοφούμεν άνευ μαλακίας». Ενασχόληση, δηλαδή, με τη θεωρητική σκέψη χωρίς αυτή να επιφέρει νοθρότητα και αποχή από τη δράση.
- Ο πλούτος δεν θεωρείται τίποτε περισσότερο από ένα μέσο και σε καμία περίπτωση δεν αποτελεί λόγο για έπαρση.
- Συμμετοχή των πολιτών στα κοινά. Οι Αθηναίοι παράλληλα με τις ιδιωτικές τους υποθέσεις δεν παραμελούσαν να ασχολούνται με τα ζητήματα της πόλης. Όσοι δεν ανταποκρίνονταν σε αυτό το καθήκον θεωρούνταν άχρηστοι.
- Απόλαυση της ζωής. Σε αντίθεση με τους σκληροτράχηλους Σπαρτιάτες οι Αθηναίοι ψυχαγωγούνταν με γιορτές και απολάμβαναν τα αγαθά.
- Υπεράσπιση της πολιτείας. Όχι από κάποια νομική υποχρέωση, αλλά σαν καθήκον να προστατευθεί ο τρόπος ζωής τους.

Η θεμελιωδέστερη όλων των αρετών, που διατρέχει όλο το κείμενο του Θουκυδίδη και χαρακτηρίζει την στάση ζωής των Αθηναίων ήταν η μεσότητα, το χάρισμα τους να βρίσκουν την λεπτή ισορροπία ανάμεσα σε αντικρουόμενες αξίες της ζωής. Όπως εξηγεί ο Ι. Κακριδής: O Αθηναίος κατορθώνει να φέρει σε ισορροπία τις ορμές τις ψυχής και του κορμιού, κατακτά την ατομική ελευθερία σεβόμενος τους νόμους και τους άρχοντες, είναι έτοιμος για δράση χωρίς να παραμελεί την σκέψη και η σκέψη δεν χαλαρώνει την ενεργητικότητα του, αναπτύσει την ατομικότητά του χωρίς να απομακρύνεται από το σύνολο. Αντίστοιχα, η Πολιτεία του εφαρμόζει την δημοκρατία χωρίς να εκτρέπεται σε οχλοκρατία.

Οποιαδήποτε απόπειρα σύγκρισης της Αθηναϊκής Πολιτείας με την σύγχρονη Ελλάδα θα ήταν χονδροειδές ατόπημα. Η Αθήνα του Περικλή ήταν μια παγκόσμια υπερδύναμη, ενώ η σημερινή Ελλάδα είναι μια μικρή, αδύναμη χώρα που αγωνίζεται να βρει τη θέση της στον κόσμο. Επιπλέον, δυστυχώς, η αντίληψη περί συνέχειας του ελληνικού πολιτισμού από την αρχαιότητα ως σήμερα αποδεικνύεται επίπλαστη. Εφόσον οι νεοέλληνες δεν μελετάμε τον στοχασμό των προγόνων μας, αδιαφορώντας για την σημαντικότερη παρακαταθήκη τους, το μόνο που μένει να μας συνδέει με εκείνους είναι ότι ζούμε κάτω από τον ίδιο ουρανό. Αυτό το καπρίτσιο της μοίρας αρκεί, ίσως, για να θρέψει μια ανούσια υπερηφάνια• δεν είναι ικανό, όμως, να μας καταστήσει πνευματικούς τους κληρονόμους.

Το ζήτημα της πολιτικής οργάνωσης απασχολούσε έντονα τους αρχαίους που αναζητούσαν επίμονα το καλύτερο σύστημα διακυβέρνησης. 2500 χρόνια αργότερα τα συμπεράσματά τους δεν θα μπορούσαν να έχουν άμεση εφαρμογή σε ένα τόσο διαφορετικό κόσμο. Εντούτοις, οι προβληματισμοί και τα ερωτήματα που θέτουν είναι η ιδανική πρώτη ύλη για να ξεκινήσουμε μια συζήτηση που θα μπορούσε να διαμορφώσει ουσιαστική πολιτική σκέψη.

Πάνω σε αυτό το θέμα έχω εντοπίσει κάποια αξιόλογα βιβλία, απολύτως κατανοητά στον μη ειδικό. Ελπίζω με τον καιρό να διευρύνω τη λίστα:
[1] Περικλέους Επιτάφιος, μετάφραση, σχόλια, επιλεγόμενα Ι.Θ. Κακριδή, εκδ. Εστία
[2] Πόσο επίκαιρη είναι η Αθηναϊκή Δημοκρατία σήμερα; Jaqueline de Romilly, εκδ. Ερμής
[3] Η Αρχαία Ελληνική Δημοκρατία και η σημασία της για εμάς σήμερα, Κ. Καστοριάδης, εκδ. Ύψιλον
[4] Πολιτεία του Πλάτωνα. Ένας οδηγός ανάγνωσης. Νickolas Pappas, εκδ. Οκτώ

Μια ακόμα θεωρία συνωμοσίας

Γράφει ο Karl Popper στο βιβλίο του, "Η ανοιχτή Κοινωνία και οι Εχθροί της":

Θα περιγράψω εν συντομία μια θεωρία, την αποκαλώ «θεωρία συνωμοσίας της κοινωνίας». Είναι η άποψη ότι η εξήγηση ενός κοινωνικού φαινομένου συνίσταται στην ανακάλυψη των ανθρώπων ή ομάδων που έχουν συμφέρον στην εκδήλωση του φαινομένου (κάποιες φορές είναι κρυφό συμφέρον που πρέπει πρώτα να αποκαλυφθεί) και που έχουν σχεδιάσει και συνωμοτίσει ώστε αυτό να συμβεί. Αυτή η άποψη βασίζεται στην λανθασμένη αντίληψη ότι οτιδήποτε συμβαίνει στην κοινωνία – ειδικά γεγονότα δυσάρεστα όπως πόλεμοι, ανεργία, φτώχια- είναι προσχεδιασμένο από ισχυρά άτομα ή ομάδες. Η πεποίθηση αυτή που είναι ευρέως διαδεδομένη είναι αποτέλεσμα της εκκοσμίκευσης της θρησκευτικών προλήψεων. Η πίστη στους ομηρικούς Θεούς, των οποίων οι συνωμοσίες εξηγούν την ιστορία του Τρωικού Πολέμου, έχει χαθεί. Οι Θεοί έχουν εγκαταληφθεί. Την θέση τους έχουν πάρει ισχυροί άνθρωποι ή ομάδες – μοχθηρές ομάδες πίεσης που είναι υπεύθυνες για όλα μας τα δεινά- όπως οι Σοφοί της Σιών, ή τα μονοπώλια, ή οι καπιταλιστές, ή οι ιμπεριαλιστές [συμπληρώνω εγώ τη λίστα: οι εβραίοι, οι αμερικάνοι, οι μασόνοι, οι τούρκοι, οι γκρίζοι λύκοι, η CIA, εσχάτως οι γερμανοί].
Δεν υπαινίσομαι ότι συνωμοσίες δεν συμβαίνουν ποτέ. Αντιθέτως, είναι συνηθισμένα κοινωνικά φαινόμενα. Το εκπληκτικό γεγονός, όμως, που διαψέυδει την θεωρία συνωμοσίας είναι ότι παρόλο που συνωμοσίες συμβαίνουν, ελάχιστες στέφονται από επιτυχία. Οι συνωμότες σπανίως ολοκληρώνουν την συνωμοσία τους.

Στις παραπάνω σκέψεις θέλω να προσθέσω και κάποιες δικές μου.
Οι αναρίθμητες -εξωφρενικές ή απλά αστήρικτες- θεωρίες που μας κατακλύζουν, σε τι ποσοστό επαληθεύονται; Πολύ μικρό, το δίχως άλλο. Δυστυχώς η συνωμοσιολογία, όχι μόνο αποτυγχάνει κατά κανόνα να ερμηνεύσει τα φαινόμενα, αλλά αποπροσανατολίζει την Κοινή Γνώμη σε σχέση με τα πραγματικά τους αίτια και συνεπώς εμποδίζει την ορθολογική τους αντιμετώπιση. Δαιμονοποιεί αόρατους εχθρούς αναγάγοντας τη λύση των προβλημάτων στη σφαίρα της μεταφυσικής (αφού πάντα φταίει ένας πανίσχυρος, σκοτεινός εχθρός, δεν μένει τίποτα που να μπορούμε να κάνουμε), δημιουργεί σύγχιση, απαλλάσσει την κοινωνία από τις ευθύνες της και την αποτρέπει από την αυτοκριτική. Συχνά γίνεται το παραπέτασμα καπνού για τους πραγματικούς υπεύθυνους.

Όπως λέει ο Popper, συνωμοσίες γίνονταν, γίνονται και θα γίνονται. Το ερώτημα είναι αν ωφελεί την κοινωνία να προσεγγίζει τα φαινόμενα κατ' αυτόν τον τρόπο. Απαραίτητη μια διευκρίνηση: σε καμία περίπτωση δεν ταυτίζω κάθε εναλλακτική ή έστω ανορθόδοξη εξήγηση της πραγματικότητας με την συνωμοσιολογία. Οι θεωρίες συνωμοσίας που γίνονται δημοφίλείς έχουν συνήθως το εξής κοινό χαρακτηριστικό: βασίζονται σε μια στερεοτυπική πεποίθηση, ή προκατάληψη και στρεβλώνουν τη λογική και την παρατηρούμενη πραγματικότητα έτσι ώστε τα συμπεράσματα να επιβεβαιώνουν την προκατάληψη αυτή.

Παράδειγμα:

Η πεποίθηση: Ο λαός Χ είναι εκλεκτός, προικισμένος, ευλογημένος, προορισμένος από τη μοίρα να μεγαλουργεί.

Το δυσάρεστο συμβάν: Ο λαός αποτυγχάνει σε κάτι.

Η εύκολη/βολική εξήγηση: Κάποιοι άλλοι (λαοί ή οι σκοτεινές οργανώσεις τους) που ζηλεύουν το μεγαλείο του και επιβουλεύονται τη δόξα του, τον υπονόμευσαν.

Οι (πιθανοί) πραγματικοί λόγοι: Χωρίς να αρνείται κανείς το διεθνή ανταγωνισμό και τα αντικρουόμενα συμφέροντα, δεν αποκλείεται ο λαός αυτός (ή η ηγεσία του) να έκανε εσφαλμένες επιλογές που να τον οδήγησαν στην αποτυχία.


Είναι δείγμα σοφίας να αντιμετωπίζει κανείς κριτικά την επίσημη εκδοχή. Γιατί να μην υπάρχει, όμως, ο ίδιος σκεπτικισμός ως προς τις εναλλακτικές θεωρίες; Οι Έλληνες αρεσκόμαστε να θεωρούμε εαυτούς ανοιχτόμυαλους, "υποψιασμέμους", που δεν χειραγωγούνται από το «σύστημα», θεωρούμε ότι καταλαβαίνουμε πολύ καλύτερα (π.χ σε σχέση με τα «αμερικανάκια» ή τους «κουτόφραγκους») τι κρύβεται πίσω από τη βιτρίνα που μας πλασάρουν. Αν και δυσκολεύομαι να καταλάβω από που πηγάζει αυτή η βεβαιότητα (μήπως από το εξαιρετικό εκπαιδευτικό μας σύστημα, τα πρωτοκλασάτα πανεπιστήμια, τη βιβλιοφιλία μας, τα αξιόπιστα ΜΜΕ, την ενδελεχή μελέτη των αρχαίων σοφών;), είναι ενα χαρακτηριστικό που εντείνει τη δημοφιλία των ΘΣ στα μέρη μας.

Καθημερινά λαμβάνω, όπως οι περισσότεροι, ουκ ολίγα chain emails, εκείνα με τις πολύχρωμες και ευμεγέθεις γραμματοσειρές που με οργισμένο ύφος ξεσκεπάζουν σκευωρίες, με καλούν να ξυπνήσω από το μακάριο ύπνο μου και απαιτούν να τα διαδώσω σε γνωστούς και φίλους για να φωτιστούν και εκείνοι. Για τα περισσότερα από αυτά αρκούν μερικά δευτερόλεπτα διαδικτυακής αναζήτησης για να αποκαλυφθεί η ανακρίβεια -στα λορια της αφέλειας- του περιεχομένου τους. Γιατί περνιέται κανείς για υποψιασμένος όταν απορρίπτει εμπεριστατωμένες απόψεις ειδικών, αλλά καταπίνει αμάσητα αυτά τα σκουπίδια;

Για να μιλήσω και εγώ τη γλώσσα των συνωμοσιολόγων: Μήπως αυτός ο καταιγισμός πληροφοριακού θορύβου ενθαρρύνεται από κάποιες ελίτ που ωφελούνται από την σύγχιση της κοινής γνώμης και επιθυμούν να την κρατήσουν στο σκοτάδι σε σχέση με τα πραγματικά αίτια των δεινών της;

Βυζαντινή Θεοκρατία vs αρχαίας ελληνικής σκέψης

Άρθρο του Μάριου Πλωρίτη στο Βήμα (11/6/2000):


ΟΛΕΣ αυτές τις μέρες του ιερού περί ταυτοτήτων πολέμου, οι σύγχρονοι σταυροφόροι, από του ανωτάτου μέχρι του κατωτάτου, κραδαίνουν αδιάκοπα τα συνθήματα: «Η Ορθοδοξία είναι αναπόσπαστο στοιχείο της ταυτότητας των Ελλήνων»... «Χριστιανική Εκκλησία και Ελληνικό Εθνος είναι έννοιες αλληλοσυμπληρούμενες» και τα παρόμοια.
Αξίζει, λοιπόν, να δούμε πόσο αληθεύουν αυτά τα «σλόγκαν». Και, για τούτο, ας γυρίσουμε πίσω στις ρίζες, στην εποχή όπου ο Χριστιανισμός καθιερώθηκε ως επίσημη θρησκεία του Βυζαντινού κράτους, και θεμελιώθηκε η συνύπαρξη κοσμικής και θρησκευτικής εξουσίας.
Η ΙΣΤΟΡΙΑ αρχίζει με μια γοερή αντίφαση: Οι Βυζαντινοί ένιωθαν συνεχιστές των αρχαίων Ελλήνων, διατηρούσαν πάμπολλα έθιμά τους, μιλούσαν τη γλώσσα τους, οι λόγιοί τους μελετούσαν την αρχαία Γραμματεία, τη «συντηρούσαν» αντιγράφοντας τα κείμενά της. Και, γι' αυτό το τελευταίο, τους χρωστάμε άπειρες χάρες, αφού χωρίς τον δικό τους μόχθο, μεγάλο μέρος του αρχαίου θησαυρού θα είχε χαθεί για πάντα.
Απ' την άλλη, όμως, αποστρέφονταν την Ελλάδα και τους Ελληνες, επειδή τους ταύτιζαν με την επάρατη ειδωλολατρία, τον εχθρό και αλλοτινό διώκτη της χριστιανικής θρησκείας. Ετσι, έγιναν αυτοί διώκτες ανελέητοι των παλιών διωκτών τους. Και, φυσικά, πρωταρχικό ρόλο στο μίσος κατά «παντός του ελληνικού» και στον λυσσαλέο κατατρεγμό του, έπαιξε η Εκκλησία, που ήταν ο φορέας και λειτουργός της νέας θρησκείας και ο μοναδικός σχεδόν πνευματικός οδηγητής των Βυζαντινών.
Η πρώτη τους κίνηση ήταν να καταστρέφουν τους ναούς και τα αγάλματα των Ελλήνων ¬ στερώντας, έτσι, τον κόσμο από ανεπανάληπτα δημιουργήματα της αρχαίας τέχνης, για να μη μείνη ίχνος από τη «βελυρή θρησκεία των ειδώλων». Ο πατριάρχης Αλεξανδρείας Θεόφιλος, πρωτοστάτησε, το 391, στην πυρπόληση της βιβλιοθήκης του Σεραπείου, με τους 42.000 τόμους της ¬ μοναδική κιβωτό της αρχαίας γνώσης και λογοτεχνίας... Ο αυτοκράτορας Θεοδόσιος Α' κατάργησε τους Ολυμπιακούς Αγώνες (395) και ο πολύς Ιουστινιανός έκλεισε τις φιλοσοφικές σχολές της Αθήνας (529)...
Και να ήταν μόνο τα άψυχα; Οι πρόδρομοι των σημερινών ζηλωτών επιδόθηκαν σε φοβερούς διωγμούς και σφαγές των «εθνικών», που τις ομολογούν και οι χριστιανοί χρονικογράφοι... Ο ελληνολάτρης αυτοκράτορας Ιουλιανός όχι μόνο συκοφαντήθηκε και αναθεματίσθηκε σαν «αποστάτης» και «παραβάτης» αλλά και δολοφονήθηκε (πιθανότατα) από χριστιανό, ενώ πολεμούσε εναντίον των Περσών... Ο ανεψιός και διάδοχος του πατριάρχη Θεόφιλου, ο Κύριλλος, θεωρείται ηθικός αυτουργός της δολοφονίας της σπουδαίας νεοπλατωνικής φιλοσόφου Υπατίας (415)... Και το 797, η Σύνοδος της Νικαίας αναθεμάτιζε όσους «μελετούσαν διεξοδικώς τα ελληνικά μαθήματα»...
ΑΚΟΜΑ και το όνομα «Ελλην» πήρε νόημα υβριστικό και αποκρουστικό. Το Βυζάντιο «πολέμιον υπελάμβανε (θεωρούσε εχθρικό) το των Ελλήνων όνομα, καθ' όσον ανέκαθεν το όνομα τούτο εταυτίσθη μετά της εννοίας του ειδωλολάτρου», γράφει ο ¬ κάθε άλλο παρά «αντίχριστος», βέβαια ¬ ιστορικός Κ. Παπαρηγόπουλος1. «Ανόσιους, μυσαρούς, παμμίαρους» αποκαλούσαν τους Ελληνες οι αυτοκρατορικοί νόμοι και οι εκκλησιαστικοί πατέρες.
Ο Αθανάσιος κατακεραύνωνε τους «μιαρούς» Ελληνες... ο Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός στηλίτευσε την «κίβδηλον ποίησιν» των αρχαίων... και ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος θεωρούσε πως Χριστιανισμός και Ελληνισμός είναι ασυμβίβαστοι, ¬ διαφωνώντας με τους νυν ελληνοχριστιανικούς κήρυκες...
«Το όνομα Ελλην κατήντησε θρησκευτικόν και ελέγετο περί μη χριστιανών και αν ακόμη ούτοι ήσαν Σαρακηνοί», λέει ο ιστορικός Κ. Αμαντος2. Και, αυτό, όχι μόνο από τους τότε ζηλωτές και «θεούσες». Ακόμα και κορυφαίοι διανοητές, όπως ο πατριάρχης Φώτιος (9ος αιώνας) έγραφε πως οι Ρώσοι, προτού εκχριστιανισθούν, είχαν «ελληνικήν και άθεον δόξαν», ενώ ο «πλατωνιστής» Μιχαήλ Ψελλός (11ος αιώνας) έλεγε πως οι Κινέζοι ήταν «Ελληνες το δόγμα«! Και όταν, το 968, απεσταλμένοι του Πάπα εγχείρισαν στον αυτοκράτορα Νικηφόρο Φωκά γράμματα του Ποντίφηκα με την προσφώνηση «αυτοκράτωρ των Ελλήνων», ο Φωκάς τους έριξε στη φυλακή!
ΕΙΝΑΙ αλήθεια πως, από τον 10ο και, περισσότερο, από τον 13ο αιώνα, οι βυζαντινοί ανθρωπιστές προσπάθησαν να ξαναδώσουν στα ονόματα «Ελλάς» και «Ελληνες» την παλιά τους αίγλη, και διεκδίκησαν την πνευματική «κληρονομιά» της Αθήνας. Ωστόσο, αυτή η «αποκατάσταση» δεν εξάλειψε τον (κληρικό προπάντων) ανθελληνισμό ως το τέλος της αυτοκρατορίας. Ο μέγας λογοθέτης (πρωθυπουργός) του Ανδρόνικου Β' Παλαιολόγου, Θεόδωρος Μετοχίτης (αρχές 14ου αιώνα), θεωρούσε τους Ελληνες «εχθρούς του κράτους» και ευχόταν να «εξολοθρευθούν με την βοήθειαν του Θεού», ενώ ο προοδευτικός θεολόγος Βαρλαάμ (14ος αιώνας) θα κατηγορηθεί, ανάμεσα στ' άλλα, και σαν «ελληνομανής». Και ο Γεννάδιος Σχολάριος (ο κατοπινός πρώτος πατριάρχης της Τουρκοκρατίας), όταν ρωτήθηκε, τρία χρόνια πριν απ' την Αλωση, αν είναι Ελλην, απάντησε με αποστροφή: «... ει τις έροιτό μοι (αν με ρωτήσει κανείς) τις ειμί, αποκρινούμαι Χριστιανόν είναι».
Και ο ιστορικός Παύλος Καλλιγάς επιλέγει: «Αυτούς τους διώκοντας τον Χριστιανισμόν Τούρκους, αποκαλεί η Εκκλησία "νέους Ελληνας", διότι το όνομα Ελλην ήτο τότε συνώνυμον τω αντιχρίστω... Οι περισωθέντες επίσημοι αναθεματισμοί του ελληνικού ονόματος, αποδεικνύουν ότι οι ακαταλόγιστοι εκείνοι άνθρωποι ενόσουν (έπασχαν από) αληθή ελληνοφοβίαν»3....
Αυτά τα ολίγα. Εκτός αν οι σημερινοί «ελληνοχριστιανοί» υποστηρίζουν πως το Βυζάντιο δεν έχει σχέση με το ελληνικό έθνος ¬ ξεχνώντας πως εκεί βρίσκονται οι απαρχές του νέου ελληνισμού, πως πλήθος παραδόσεις του συνεχίζουμε και ¬ προπάντων ¬ πως, στην εποχή του βυζαντινού κράτους, οι πατέρες της Εκκλησίας και οι Οικουμενικές σύνοδοι χάραξαν τις αρχές και τους κανόνες, όπου στηρίζεται και σήμερα η Ορθοδοξία.
ΕΙΝΑΙ αυτονόητο ¬ θα το ξαναπώ ¬ ότι δεν παραγνωρίζω διόλου τη συμβολή του κλήρου στην στήριξη του υπόδουλου γένους, πως θαυμάζω ¬ όπως άπειροι άλλοι ¬ τη βυζαντινή θρησκευτική τέχνη, αρχιτεκτονική, εικονογραφία, υμνογραφία. Αλλο, όμως, αυτό και άλλο οι κορώνες πως «ορθοδοξία και ελληνισμός είναι ταυτόσημοι». Ο βυζαντινός ιερός πόλεμος κατά των Ελλήνων, που κράτησε έντεκα αιώνες, απόδειξε πόσο τυφλώνει ο δογματικός φανατισμός, αλλά και πόσο ανέσπερη αλκή έχει ο ελληνικός πολιτισμός, αφού κατόρθωσε να επιβιώσει ακόμα κι όταν τον μαχόταν ανένδοτα η πιο κραταιή (μαζί με τον αυτοκράτορα) δύναμη του Βυζαντίου, η ιεραρχία...
Ας με συγχωρέσουν (πράγμα απίθανο) οι άγιοι πατέρες, αλλά... «ει μη φίλα λέγω, ουχ ήδομαι, το δ' ορθόν εξείρηχ' όμως» ¬ «αν δε λέω πράγματα ευχάριστα, λυπάμαι, είπα όμως την πάσα αλήθεια»4...
1. Ιστορία, Δβ', σελ. 6. ¬ 2. Ιστορία του Βυζαντινού Κράτους (1933), σελ. 180. ¬ 3. Μεσαιωνικός βίος του Ελληνικού Εθνους, «Εστία», 1883, αριθ. 387. ¬ 4. Σοφοκλής, Τραχίνιαι, στ. 373.

Περιούσιος λαος

Από τα Πρακτικά της Βουλής του 1911 η ρήση του Ελευθερίου Βενιζέλου:

«Μόνον οι δημαγωγούντες τους λαούς, οι θέλοντες να φέρωσιν αυτούς εις αποφάσεις ολεθρίας διά το μέλλον, λέγουσιν εις ένα λαόν, "Συ είσαι ο περιούσιος λαός, και όλα τα γινόμενα εις τον άλλον κόσμον, δ' εσέ δεν εφαρμόζονται". Οντες ο περιούσιος λαός, τον οποίον η εκάστοτε δημαγωγία διεκήρυσσεν, εφθάσαμεν, προ ετών, να γίνωμεν περιούσιος λαός εις τους λόγους και καταφρόνημα των λαών εις τα έργα».

Ας το έχουμε υπόψη μας όταν ακούμε διάφορα περί "εκλεκτών", "περιούσιων" λαών και "ιδιαιτεροτήτων" .

Oscar Niemeyer: φουτουρισμός και bossa nova

Τα εντυπωσιακά κτίρια του Oscar Niemeyer στέκονται διάσπαρτα σε διάφορα σημεία του πλανήτη σαν ναοί αφιερωμένοι στο μέλλον του Ανθρώπου και είναι αυτά που του χάρισαν δόξα, χρήμα και βραβεία.

Όμως, ένας άνθρωπος που παντρεύεται στα 100 του, εργάζεται πυρετωδώς ως την τελευταία του πνοή στα 105 του και για τον οποίο ο φίλος του Φιντέλ Κάστρο είπε ότι οι δυό τους είναι οι τελευταίοι κομμουνιστές στον κόσμο, πρέπει να είναι κάτι περισσότερο από ένας κορυφαίος αρχιτέκτονας.

Ας πάμε μια βόλτα στο χώρο και στο χρόνο για να πιάσουμε το νήμα από την αρχή: Η Βραζιλία της δεκαετίας του 1950 ήταν μια χώρα με ταχύτατη οικονομική ανάπτυξη, μια χώρα που επιχειρούσε με όλη της τη δύναμη το άλμα προς το μέλλον. Ήταν η εποχή που θεμελιώθηκε, στη θέση μιας ζούγκλας, η νέα της πρωτεύουσα η Μπραζίλια. Τα φουτουριστικά σχέδια της πόλης, που έμελλε να χαρακτηριστεί χώρος παγκόσμιας κληρονομιάς από την UNESCO, ήταν έργο του Niemeyer. Ήταν επίσης η εποχή με κυρίαρχο πολιτικό σύνθημα το «να πετύχουμε την ανάπτυξη 50 ετών σε 5», η εποχή που ανήσυχα πνεύματα πειραματίζονταν και δεν δίσταζαν να συνδιάσουν το παραδοσιακό με το μοντέρνο, το τοπικό με το ξένο στην προσπάθεια τους να δώσουν σχήμα στο μέλλον. Ήταν η εποχή της Bossa Nova.

Η νέα γενιά μουσικών, μαγεμένοι από τον ήχο της αμερικάνικης τζαζ, τόλμησαν να την παντρέψουν με τους οικίους ρυθμούς της σάμπα για να γεννηθούν «αλλόκοτες» μελωδίες που ξένισαν τους θεωρητικούς, αλλά σύντομα θα γοήτευαν όλο τον πλανήτη. H Bossa Nova, όμως, περισσότερο από ένα μουσικό είδος, έγινε το σύμβολο του ονείρου των καλλιεργημένων αστών (από τους κύκλους των οποίων ξεκίνησε άλλωστε) για ένα μέλλον ανοικτό σε ιδέες, ανανεωμένο από την αύρα του κοσμοπολιτισμού και συνέπεσε με την προσπάθεια ενός μεγάλου έθνους να αφήσει πίσω του το αποικιοκρατικό παρελθόν και να ανοίξει τα φτερά του προς τη νεωτερικότητα.

Ορόσημο για την διάδωση της νέας μουσικής ήταν το ανέβασμα της μουσικής θεατρικής παράστασης “Orfeu da Conceiçao” (μεταφορά του μύθου του Ορφέα και της Ευρυδίκης) το 1956 στο Ρίο ντε Ζανέιρο. Τρεις καλοί φίλοι και κορυφαίοι ο καθένας στο αντικείμενο του ήταν οι βασικοί συντελεστές: ο συνθέτης Antonio Carlos Jobim έγραψε τη μουσική, ο ποιητής Vinicius de Moraes τους στίχους και ο τρίτος της παρέας, ο αρχιτέκτονας μας Oscar Niemeyer σχεδίασε τα σκηνικά. Οι δύο πρώτοι θα γίνονταν οι πιο εμβληματικές μορφές της Bossa Nova, δημιουργοί των μεγαλύτερων σουξέ της εποχής (με γνωτότερο όλων το Girl from Ipanema, που το εμπνεύστηκαν ενώ "ζαχάρωναν" ένα 17χρονο κορίτσι που κατηφορίζε στην παραλία της Ιπανέμα). Η επιτυχία ήταν τέτοια που το έργο μεταφέρθηκε σύντομα στον κινηματογράφο, με τίτλο “Orfeu Negro” και κέρδισε το Όσκαρ ξενόγλωσσης ταινίας το 1959. Η Bossa Nova κατακτούσε τον κόσμο!




Όλα αυτά ήταν πολύ όμορφα για να διαρκέσουν και η πιο δημιουργική περίοδος της Βραζιλίας διακόπηκε βίαια με την επιβολή στρατιωτικής δικτατορίας το 1964 (που θα παρέμενε ως το 1985). Ο Niemeyer, γνωστός αριστερός, μέλος του κομμουνιστικού κόμματος υποχρεώθηκε να εγκαταλείψει την χώρα, όπως και ένας μεγάλος αριθμός αντιφρονούντων διανοούμενων και καλλιτεχνών. Έτσι, μαζί με τις νότες διασκορπίστηκαν και οι άνθρωποι της Bossa Nova στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα!




Την πρώτη φορά που αντίκρυσα κτίριο του Niemeyer, το μουσείο μοντέρνας τέχνης στο Ninteroi συγκεκριμένα, νόμισα ότι προσγειωθειώθηκε το διαστημόπλοιο Enterprise στην πόλη και από κάπου θα εμφανιζόταν ο Σποκ! Δεν καταλαβαίνω πολλά από αρχιτεκτόνικη για να πω περισσότερα για το έργο του, απ’ ότι διαβάζω όμως σχεδίασε περίπου 600 κτίρια, όλα πρωτότυπα και φουτουριστικά, σε δεκάδες χώρες του κόσμου. Σχεδίασε την πρωτεύουσα της πατρίδας του, έγινε πρόεδρος του κομμουνιστικού κόμματος της Βραζιλίας, στα 100 του παντρεύτηκε την γραμματέα του, ήταν κολλητός του Jobim, του Vinicius και του Κάστρο, ενώ λίγες εβδομάδες πριν πεθάνει, στο κρεβάτι του νοσοκομείου σχεδίασε μια σειρά παπουτσιών για την Converse με πολιτικά μηνύματα. Στη βιογραφία του είχε γράψει: “εκείνο που με γοητεύει είναι οι ελεύθερες και αισθησιακές καμπύλες. Οι καμπύλες που βρίσκονται στα βουνά, στα κύματα της θάλασσας και στα σώματα των γυναικών που ερωτευόμαστε”. Στα 103 του, άπληστος ακόμα για ζωή δήλωνε “Ο κόσμος είναι σκατά. Γεννιόμαστε καταδικασμένοι να εξαφανιστούμε.”

105 χρόνια και δεν πρέπει να άφησε ούτε μια στιγμή να πάει χαμένη, 105 χρόνια με το πάθος για ζωή και δημιουργία να ξεχειλίζει.

Να λυπηθείς για τον θάνατο ενός τέτοιου ανθρώπου, ή να ζηλέψεις μια ζωή, για την οποία ο χαρακτηρισμός “γεμάτη” χάνει κάθε νόημα;
Τίποτε από τα δύο. Μόνο να εμπνευστείς! Και να ελπίζεις να εμφανιστεί σύντομα μια νέα “γεννιά Bossa Nova”.

Εμφύλιος χωρίς τέλος

Διάβασα τις προάλλες δυο κείμενα που τα χώριζε μεγάλη απόσταση στο χώρο, το χρόνο ίσως και το θέμα, αλλά που στο μυαλό μου ταίριαξαν μεταξύ τους σαν κομμάτια από παζλ.
Το πρώτο ήταν ένα άρθρο του Πλωρίτη με τίτλο «Τέλος στον εμφύλιο πόλεμο!» που δημοσιεύτηκε το 2004 στο Βήμα. Πάνω στο απόγειο της ολυμπιακής ευφορίας, ο Πλωρίτης έκανε λόγο για ένα ατελείωτο και ολέθριο εμφύλιο πόλεμο, τον πόλεμο ανάμεσα στο Κράτος και τον Πολίτη:

"[...] Από τα πρώτα βήματα της ελεύθερης ελληνικής πολιτείας - όποιο πολίτευμα, κυβέρνηση, κόμμα κι αν την διαφέντευαν - σοβούσε και σοβεί αυτός ο ακήρυκτος θανατερός πόλεμος ανάμεσα σε δυο μόνιμους εχθρούς: την εξουσία, μεγάλη ή μικρή, και τον εξουσιαζόμενο. Δεν είναι θέμα πολιτικής, κοινωνικής, ιδεολογικής, ταξικής αντίθεσης. Είναι θέμα αντίληψης του τρόπου άσκησης της κρατικής δικαιοδοσίας απ' όσους την κατέχουν και πρόσληψής της απ' όσους την υφίστανται. Αυτής της δικαιοδοσίας, που αντιμετωπίζει τα άτομα σαν εξ ορισμού πρόβατα επί σφαγήν, αφαίμαξιν, εκδοράν, καταπίεσιν, αλλά και σαν άτυπη συμμορία κλεφτών, απατεώνων, κάλπηδων, πλαστογράφων, ληστοφυγόδικων... που τους δημιουργεί τη (δικαιολογημένη) πεποίθηση πως το κράτος είναι άδικο, αλλοπρόσαλλο, σατραπικό, εκβιαστικό, εκμεταλλευτικό, άσπλαχνο... και, συνακόλουθα, τους εξωθεί να ψεύδονται, να παραποιούν, να αποκρύβουν, να λαδώνουν, να δωροδοκούν, για ν' αμυνθούν και να γλιτώσουν, λίγα ή πολλά, απ' τις αρπάγες των «επίσημων» λαφυραγωγών.
Αυτή είναι η καθημερινή τρομοκρατία που ασκούν αμέτρητοι, ανώνυμοι, ανεύθυνοι μικρο-Μπιν Λάντεν πάνω σ' όποιον έχει ακόμη και την ελάχιστη δοσοληψία με τη δημόσια, δημοτική ή όποιαν άλλη ντόπια Αλ Κάιντα.
Και το ακόμα χειρότερο: αυτή είναι η βαθύτερη διαφθορά του κοινωνικού ιστού: το κράτος θεωρεί τους πολίτες θηράματα και θηράματα ανήθικα - οι πολίτες θεωρούν το κράτος ανήθικο δήμιο. Και επειδή - κατά την τρέχουσα αντίληψη - η ανηθικότητα αντιμετωπίζεται μόνο με ανηθικότητα, ο ανηθικισμός διαποτίζει ολόκληρο το κοινωνικό σώμα...
ΠΟΙΟΣ θα μπορέσει να βάλει τέλος σ' αυτό τον εμφύλιο πόλεμο της «θεσμοποιημένης» ανηθικότητας και διαφθοράς, που επιπλέον δυναμιτίζει την εθνική οικονομία, ακρωτηριάζει την ιδιωτική πρωτοβουλία, διασύρει τους θεσμούς και, προπάντων, δηλητηριάζει τις σχέσεις πολίτη και κράτους, και σαπίζει το ήθος όλου του τόπου;
Ποιος θα κατορθώσει να γκρεμίσει το κυριότερο βάθρο αυτής της Σφίγγας - την πολυνομία - που, με τους απέραντους λαβυρίνθους της αλαλιάζει τους πολίτες και με τ' αμέτρητα «παράθυρά» της δίνει την ευκαιρία σε ουκ ολίγους «αρμόδιους» ν' απομυζούν τους πελαγωμένους δουλοπαροίκους τους; «Νόμος ο πάντων βασιλεύς» , έλεγε ο Πίνδαρος - αλλά οι πολλοί νόμοι γίνονται των πάντων δυνάστες, τύραννοι, παγίδες, δολώματα άνομου πλουτισμού. «Οσο πιο διεφθαρμένη είναι μια πολιτεία, τόσο περισσότερους νόμους έχει», έγραφε ο Τάκιτος. Κι αν κρίνουμε απ' τον υπερπληθωρισμό της δικής μας νομοθεσίας, η πολιτεία μας πρέπει να είναι ο παγκόσμιος ομφαλός της διαφθοράς... [...]"

Ας κρατήσουμε από τα παραπάνω την (προφανή στις μέρες μας) διαπίστωση, ότι η σχέση κεντρικής εξουσίας και πολιτών στην Ελλάδα είναι βαθύτατα τραυματισμένη και, πιθανότατα, ποτέ στη σύγχρονη ιστορία μας δεν υπήρξε αρμονική.

Το δεύτερο κείμενο ήταν μια κριτική βιβλίου απο το New York Books Review, συντάκτης της οποίας είναι ο Jared Diamond (καθηγητής στο UCLA και συγγραφέας) και αφορά το βιβλίο “Why Nations fail: The Origins of Power, Prosperity and Poverty”. Το βιβλίο επιχειρεί να διερευνήσει ποιοί παράγοντες οδηγούν ένα κράτος στην ευημερία ή τη φτώχεια.

Το άρθρο ξεκινάει αναφέροντας το παράδειγμα της πόλης Nogales, στα σύνορα Μεξικού και ΗΠΑ. Μαθαίνουμε, λοιπόν, ότι η πόλη αυτή αποτελεί ένα ενδιαφέρον φυσικό πείραμα οργάνωσης κοινωνιών, καθότι είναι χωρισμένη στα δυο, με το ένα τμήμα της να ανήκει στην Αμερική και το άλλο στο Μεξικό. Στην Αμερικάνικη πλευρά το μέσο εισόδημα και το προσδόκιμο ζωής είναι υψηλότερα, η εγκληματικότητα και η διαφθορά χαμηλότερες, οι υπηρεσίες και οι υποδομές πολύ καλύτερες. Δεδομένου ότι οι γεωγραφικές συνθήκες, και τα φυλετικά χαρακτηριστικά των κατοίκων των δύο πόλεων είναι πανομοιότυπα, οι διαφορές αυτές μπορούν να εξηγηθούν σαν αντανάκλαση των πολιτικών και οικονομικών θεσμών των ΗΠΑ και του Μεξικού. Η ύπαρξη καλών θεσμών, δηλαδή νόμων και πολιτικών που δίνουν κίνητρο στον κόσμο να εργαστεί περισσότερο, να γίνουν παραγωγικότεροι οδηγούν στην ατομική και συλλογική ευημερία. Παρόμοια συμπεράσματα προκύπτουν με τη σύγκριση Βόρειας και Νότιας Κορέας ή Ανατολικής και Δυτικής Γερμανίας παλαιότερα.

Πολύ καλά ως εδώ: συμφωνούμε ότι η ποιότητα των θεσμών μιας χώρας καθορίζει σε μεγάλο βαθμό την ευημερία της. Τίθεται τότε το ερώτημα, γιατί κάποιες χώρες έχουν καλούς θεσμούς και άλλες όχι; Η απάντηση που δίνεται είναι σαφής: Ο καθοριστικότερος παράγοντας είναι η ιστορική διάρκεια ύπαρξης κεντρικής κυβέρνησης σε ένα τόπο. Η μακρά παράδοση σε οργάνωση κεντρικής κυβέρνησης διευκολύνει την ύπαρξη καλών θεσμών (αλλά δεν την εγγυάται). Αντίθετα, σε κοινωνίες με σύντομη ιστορία σε τέτοιου τύπου κυβέρνησης η εμφάνιση καλών θεσμών είναι απίθανη. Δε μπορούμε ξαφνικά να εισάγουμε ένα τέτοιο σύστημα κυβέρνησης σε κάποιο λαό χωρίς σχετική παράδοση και να περιμένουμε ο κόσμος να το υιοθετήσει και να ξεμάθει μια μακρά ιστορία απλοικότερων μορφών οργάνωσης.

Το άρθρο εξετάζει διάφορους άλλους παράγοντες που επηρεάζουν τον πλούτο των κρατών και αξίζει να το διαβάσει κανείς ολόκληρο, αλλά για να προχωρήσω τη σκέψη μου, μου αρκεί η άποψη ότι ο σημαντικότερος από τους παράγοντες αυτούς είναι η σχέση ενός λαού με την κεντρική εξουσία, δηλαδή με το κράτος.

Aς συνδιάσουμε τα παραπάνω: Ο Πλωρίτης μας λέει ότι ο ελληνικός λαός βρίσκεται, σε όλη τη σύγχρονη ιστορία του, σε ανοιχτό πόλεμο με το κράτος και ο κύριος Diamond στο άρθρο του μας λέει οτι αυτός είναι ο ασφαλέστερος δρόμος για την κόλαση. Voila, το παζλ της συμφοράς σχηματίστηκε!

Τα πράγματα δεν ήταν πάντοτε έτσι σε αυτόν τον πολύπαθο τόπο. Κάποτε έζησαν εδώ άνθρωποι που σκέφτονταν πολύ διαφορετικά. Δεν θεωρούσαν τον νόμο ένα ενοχλητικό εμπόδιο που θα πρέπει να παρακάμψουν, αλλά σημείο υπεροχής του πολιτισμού τους: Όταν ο Ξέρξης ρώτησε πως μπορούν οι Έλληνες, ένας μικρός λαός, να αντιμετωπίσουν τον τεράστιο στρατό του, ένας Σπαρτιάτης του απάντησε: «Επειδή έχουν έναν αρχηγό τον οποίο τρέμουν ακόμα περισσότερο απ’ ότι τρέμουν εσένα οι υποτελείς σου. Ο αρχηγός αυτός είναι ο Νόμος.»[1]

Δεν αντιλαμβάνονταν την πολιτεία σα μια συνάθροιση ατομικών συμφερόντων (ενίοτε αντικρουόμενων), αλλά σαν ένα οργανισμό που προσβλέπει στο συλλογικό καλό, μέσω του οποίου ωφελούνται τα άτομα. Ο Περικλής διατράνωνε ότι αν μια πολιτεία ευημερεί, εξυπηρετεί πολύ καλύτερα τους πολίτες παρά όταν οι πολίτες ευτυχούν ο καθένας χωριστά, αλλά η πολιτεία στο σύνολο της δυστυχεί. [2]

Eκείνοι, βέβαια, δικαιώθηκαν και αποτελούν για χιλιάδες χρόνια πηγή έμπνευσης. Αλίμονο στους απογόνους τους που αρέσκονται να κομπάζουν για την καταγωγή τους αλλά περιφρονούν τη σοφία που τους κληροδοτήθηκε!


[1] Ηρόδοτος, βιβλίο Η
[2] Θουκυδίδη Ιστορίαι, βιβλίο Β, 60


Υ.Γ: Ένα σημείο του άρθρου του NY Books που έχει πολύ «ζουμί», είναι η παρατήρηση ότι: «Δεν μπορούμε ξαφνικά να εισάγουμε ενα τέτοιο σύστημα κυβέρνησης σε ενα λαό χωρίς σχετική παράδοση και να περιμένουμε ο κόσμος να το υιοθετήσει και να ξεμάθει μια μακρά ιστορία απλοικότερων μορφών οργάνωσης». Αυτό το σημείο οι Δυτικοί συχνά το ξεχνούν και παρασυρμένοι από τη δική τους πρόοδο θεωρούν ότι αν το μοντέλο τους διδαχθεί ή επιβληθεί σε λιγότερο αναπτυγμένες κοινωνίες, αυτές θα σημειώσουν ραγδαία πρόοδο. Δυστυχώς τα πράγματα δεν έχουν αποδειχθεί τόσο απλά και οι προσπάθειες να επιταχυνθούν οι εξελίξεις με αυτόν τον τρόπο είναι συνήθως αποτυχημένες και οδηγούν σε εντάσεις. Οι λαοί δύσκολα αλλάζουν τις συνήθειες τους και δυσκολότερα δέχονται νουθεσίες ή καθοδήγηση από ξένους. Φαίνεται ότι κάθε κοινωνία είναι καταδικασμένη να περάσει μόνη της τα στάδια ωρίμανσης, να ακολουθήσει τα δικά της βήματα εξέλιξης και να βγάλει τα συμπεράσματα της. Δεν γίνεται να κόψει δρόμο διδασκόμενη από τις εμπειρίες άλλων (όπως άλλωστε συνήθως συμβαίνει και με τους ανθρώπους). Συνεπώς, ακόμα και αν συμφωνήσουμε ότι η ρίζα του ελληνικού προβλήματος δεν είναι απλώς κάποιες επιμέρους οικονομικές πολιτικές, ή κάποιες καταστροφικές πολιτικές επιλογές, αλλά ο προβληματικός τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την κοινωνική συνύπαρξη και την λειτουργία της πολιτείας (ο εμφύλιος του Πλωρίτη δηλαδή), και πάλι ο δρόμος για την ανά(σ)ταση είναι μακρύς. Θα πάρει χρόνο, για παράδειγμα, ώσπου να κοπάσει ο εμφύλιος και ακόμα περισσότερο για να επουλωθούν οι πληγές που αφήνει. Αυτή τη στιγμή, που φαντάζει σχεδόν αδύνατο να αποκατασταθεί μια minimum εμπιστοσύνη μεταξύ κράτους και πολιτών, θα βοηθούσε τουλάχιστον να κατανοήσουμε την απόλυτη αναγκαιότητα αυτής της εμπιστοσύνης.
Όσο μακρυά και αν βρίσκεται η λύση, τουλάχιστον θα έχουμε στρέψει το μέτωπο προς το μέρος της και τα βήματα μας θα μας πηγαίνουν σε εκείνη.

Σκέψεις του Ελύτη για τη σύγχρονη Ελλάδα

Αντιγράφω από το site του βιβλιοπωλείου Πολιτεία:

Σε μια συνέντευξη που έδωσε ο Ελύτης στον Ρένο Αποστολίδη στην Εφημερίδα Ελευθερία στις 15 Ιουνίου του 1958 τα λόγια του είναι επίκαιρα.
Απάντηση του Ελύτη στην ερώτηση του δημοσιογράφου περί δουλοπρέπειας :

Δέν μ᾿ ἐνδιαφέρει ὁ ἐπίσημος ὅρος τῆς δουλοπρέπειας. Μ᾿ ἐνδιαφέρει ἡ οὐσία. Κι ἐκεῖνο πού ξέρω εἶναι ὅτι μ᾿ αὐτά καί μ' αὐτά ἐφτάσαμε σέ κάτι πού θά μοῦ ἐπιτρέψετε νά ὀνομάσω «ψευδοφάνεια». Ἔχουμε, δηλαδή, τήν τάση νά παρουσιαζόμαστε διαρκῶς διαφορετικοί απ' ὅ,τι πραγματικά εἴμαστε. Καί δέν ὑπάρχει ἀσφαλέστερος δρόμος πρός τήν ἀποτυχία, εἴτε σάν ἄτομο σταδιοδρομεῖς εἴτε σάν σύνολο, ἀπό τήν ἔλλειψη τῆς γνησιότητας. Τό κακό πάει πολύ μακριά. Ὅλα τά διοικητικά μας συστήματα, οἱ κοινωνικοί μας θεσμοί, τά ἐκπαιδευτικά μας προγράμματα, ἀρχῆς γενομένης ἀπό τούς Βαυαρούς, πάρθηκαν μέ προχειρότατο τρόπο ἀπό ἔξω, καί κόπηκαν καί ράφτηκαν ὅπως ὅπως ἐπάνω σ᾿ ἕνα σῶμα μέ ἄλλες διαστάσεις καί ἄλλους ὅρους ἀναπνοῆς.
Καί δέν πρόκειται βέβαια γιά «προγονοπληξία». Τά λέω, ἄλλωστε, αὐτά ἐγώ πού, σ᾿ ἕναν τομέα ὅπως ὁ δικός μου, κήρυξα μέ φανατισμό τήν ἀνάγκη τῆς ἐπικοινωνίας μας μέ τό διεθνές πνεῦμα, καί πού σήμερα μέ ἐμπιστοσύνη ἀποβλέπω στή διαμόρφωση ἑνός ἑνιαίου εύρωπαϊκοῦ σχήματος, ὅπου νά ἔχει τή θέση της ἡ Ἑλλάδα. Μέ τή διαφορά ὅτι ὁ μηχανισμός τῆς ἀφομοιώσεως τῶν στοιχείων τῆς προόδου πρέπει νά λειτουργεῖ σωστά, καί νά βασίζεται σέ μιά γερή καί φυσιολογικά ἀναπτυγμένη παιδεία. Ἐνῶ σ' ἐμᾶς, ὄχι μόνον δέν λειτουργεῖ σωστά, ἀλλά δέν ὑπάρχει κἄν ὁ μηχανισμός αὐτός γιά νά λειτουργήσει! Καί μέ τή διαφορά ἀκόμη ὅτι, ἐκτός ἀπό ἐλάχιστες ἐξαιρέσεις, ἡ ἡγετική μας τάξη, στό κεφάλαιο τῆς ἑλληνικῆς παιδείας, ἔχει μαῦρα μεσάνυχτα! Κοιτάξετε μέ προσοχή τά ἔντυπα πού εκδίδει ἡ ἴδια, ἤ πού προτιμᾶ νά διαβάζει, τά διαμερίσματα ὅπου κατοικεῖ, τίς διασκεδάσεις πού κάνει, τή στάση της ἀπέναντι στή ζωή. Οὔτε μιά σταγόνα γνησιότητας! Πῶς θέλετε, λοιπόν, ν᾿ ἀναθρέψει σωστά τή νέα γενιά; Ἀπό τά πρῶτα διαβάσματα πού θά κάνει ἕνα παιδί ὥς τά διάφορα στοιχεῖα πού θά συναντήσει στό καθημερινό του περιβάλλον, καί πού θά διαμορφώσουν τό γοῦστο του, μιά συνεχής καί άδιάκοπη πλαστογραφία καί τίποτε ἄλλο!
Θά μοῦ πεῖτε: εἶσαι λογοτέχνης, καλαμαράς, καί βλέπεις τά πράγματα ἀπό τή μεριά πού σέ πονᾶνε. Ὄχι, καθόλου! Καί νά μοῦ έπιτρέψετε νά ἐπιμείνω. Ὅλα τά ἄλλα κακά πού θά μποροῦσα νά καταγγείλω –ἡ ἔλλειψη οὐσιαστικῆς ἀποκεντρώσεως καί αὐτοδιοικήσεως, ἡ ἔλλειψη προγραμματισμοῦ γιά τήν πλουτοπαραγωγική ἀνάπτυξη τῆς χώρας, ἀκόμη καί ὁ τρόπος μέ τόν ὁποῖο ἀσκεῖται ἡ ἐξωτερική μας πολιτική– εἶναι ζητήματα βαθύτερης ἑλληνικῆς παιδείας! Ἀπό τήν ἄποψη ὅτι μόνον αυτή μπορεῖ νά προικίσει ἕναν ἡγέτη μέ τήν ἀπαραίτητη εὐαισθησία πού χρειάζεται γιά νά ἐνστερνιστεῖ, καί ἀντιστοίχως νά ἀποδώσει, τό ἦθος τοῦ λαοῦ. Γιατί αὐτός ὁ λαός, πού τήν ἔννοιά του τήν ἔχουμε παραμορφώσει σέ σημεῖο νά μήν τήν ἀναγνωρίζουμε, αὐτός ἔχει φτιάξει ὅ,τι καλό ὑπάρχει – ἄν ὑπάρχει κάτι καλό σ᾿ αὐτόν τόν τόπο! Καί αὐτός, στίς ὧρες τοῦ κινδύνου, καί στό πεῖσμα τῆς συστηματικῆς ἡττοπαθείας τῶν ἀρχηγῶν του, αἴρεται, χάρη σ᾿ ἕναν ἀόρατο, εὐλογημένο μηχανισμό, στά ὕψη πού ἀπαιτεῖ τό θαῦμα!
Ὅσο, λοιπόν, καί ἄν εἶναι λυπηρό, πρέπει νά τό πῶ: ὁ Ἑλληνισμός, γιά τήν ὥρα τουλάχιστον, ἐπέτυχε ὡς γένος, ἀλλ᾿ ἀπέτυχε ὡς κράτος! Καί παρακαλῶ νύχτα μέρα τόν Θεό, καί τό μέλλον, νά μέ διαψεύσουν.

Το κρυφό μήνυμα της Οδύσσειας;

Διαβάζοντας ξανά - ή αν δεν λογαριάσουμε το πασάλειμμα στο γυμνάσιο, για πρώτη φορά- την Οδύσσεια μου σφηνώθηκε η υποψία ότι το έπος εξυπηρετεί ένα βαθύτερο σκοπό.
Η υποψία αυτή μου δημιουργήθηκε στη ραψωδία χ, η οποία εξελίσσεται σε splatter. Ο Οδυσσέας πλημμυρίζει πρώτα το παλάτι του κι ύστερα την Ιθάκη ολόκληρη στο αίμα των μνηστήρων• ο δε Τηλέμαχος κατ' εντολή του πατέρα του απαγχονίζει όσες από τις δούλες είχαν ενδώσει στη γοητεία τους:

H παραμάνα Ευρύκλεια [...] τον Οδυσσέα βλέπει, ανάμεσα στα σκοτωμένα τους κουφάρια,
στο λύθρο βουτηγμένο και στο αίμα. Σαν το λιοντάρι
που σπαράζει ένα γελάδι σε κοπάδι που βοσκούσε,
κι ύστερα φεύγει αιμόφυρτο στα στήθη και στα δυο του μάγουλα-
θέαμα αποτρόπαιο και φριχτό•
παρόμοια ο Οδυσσέας έσταζε όλος αίμα από τα πόδια του και πάνω από τα χέρια.
[...]
έτσι κι εκείνες (οι δούλες) στη σειρά κρατούσαν το κεφάλι τους,
με τη θηλιά γύρω από το λαιμό περασμένη, να βρούνε
άθλιο θάνατο, καθώς τα πόδια κρεμασμένα σφάδαζαν-
για λίγο όμως, όχι για πολύ.

Ταραντινική περιγραφή, το δίχως άλλο. Όταν τα νέα για το λουτρό αίματος διαδίδονται στην Ιθάκη, ο Ευπείθης, πατέρας του θρασύτατου -μακαρίτη πλέον- μνηστήρα Αντινόου, απευθυνόμενος στους συμπολίτες του, λέει περίπου τα εξής:
O Οδυσσέας πήρε μαζί του στην Τροία την αφρόκεμα του νησιού, κυνηγώντας προσωπική δόξα και πλούτη τα οποία κατέκτησε μεν, αλλά οι σύντροφοί του ξεκληρίστηκαν. Σα να μην έφτανε αυτό, επιστρέφει μετά από είκοσι χρόνια, κατά τα οποία είχε αφήσει το βασίλειο του ακυβέρνητο, για να ξεπαστρέψει και την επόμενη γενιά εκλεκτών. Σκέτη συμφορά για τον τόπο μας ένας τέτοιος βασιλιάς, ας ξεμπερδεύουμε μαζί του. Βουνό το δίκιο του χαροκαμμένου πατέρα, άρχισε να πείθει τους Ιθακήσιους. Λίγο ήθελε να του βγει ξινός ο νόστος του Οδυσσέα, αλλά τη λύση έδωσε ο κύρηκας Μέδοντας, αυτόπτης μάρτυρας του φονικού, διακυρήσοντας στο πλήθος ότι όλα όσα συνέβησαν έγιναν με την βοήθεια των θεών (της Αθηνάς σε συμφωνία με τους υπόλοιπους πλην Ποσειδώνα). Αυτό αρκούσε για να καλμάρει τους περισσότερους• το δόρυ του Οδυσσέα διαπερνώντας το κρανίο του ταραχοποιού γέροντα ολοκλήρωσε την καταστολή της εξέγερσης εν τη γενέσει της.
Η θεϊκή πρόνοια προστατεύει τον βασιλιά από την (δικαιολογημένη οργή) των υπηκόων του.

Ο Δ.Ν Μαρωνίτης (στα Επιλεγόμενα στην Ομηρική Οδύσσεια, εκδ. Κέδρος) επισημαίνει: O χαμός των συντρόφων συντελείται γιατί έσφαξαν τα βόδια του θεού (Ήλιου), ο χαμός των μνηστήρων γιατί έσφαζαν τα βόδια του βασιλιά (Οδυσσέα). Ο ποιητής δημιουργεί μια ευθεία αναλογία ανάμεσα στα θεΪκό και το ανθρώπινο βασίλειο και διδάσκει ότι οι ποινές για την απείθεια στα κελεύσματα των θεών και των βασιλέων είναι το ίδιο σκληρές.

Στο σημείο αυτό ας κάνουμε ένα άλμα στον χρόνο και τον χώρο:
Εικοσιπέντε αιώνες μετά τον Όμηρο, στις Κάτω Χώρες, ο φιλόσοφος Σπινόζα μελέτησε τη Βίβλο αναζητώντας τις απαρχές της πολιτικής οργάνωσης μιάς φυλής (των Εβραίων) προκειμένου να εξετάσει τους μηχανισμούς που μετασχηματίζουν ένα άτακτο σύνολο ανθρώπων σε οργανωμένη Πολιτεία και τις προϋποθέσεις λειτουργίας της. Στην σχετική Πραγματεία [3] του παρατηρεί ότι ένα βασίλειο απειλείται περισσότερο από τους ίδιους του τους υπηκόους, παρά από τους εξωτερικούς εχθρούς. Πολλοί ηγεμόνες το είχαν συνειδητοποιήσει και γι' αυτό αναζήτησαν νομιμοποίηση της ισχύος τους στο θείο. Επικαλούνταν θεΪκή καταγωγή και την εύνοια των θεών ελπίζοντας ότι έτσι θα πειθόταν ο λαός να υποταχθεί στην εξουσία τους. Αναφέρει το παράδειγμα του Αλεξάνδρου ο οποίος απαιτούσε να τιμάται σαν γιος του Δία. Τα κίνητρα του ήταν πολιτικά και όχι η μεγαλομανία. Πολλοί μονάρχες πριν και μετά από εκείνον βάσιζαν την εξουσία τους στην πεποίθηση ότι ο βασιλιάς παίζει τον ρόλο του Θεού στη Γή και ότι η βασιλεία του προστατεύεται από τη θεία πρόνοια.

Είναι γνωστό ότι τα έπη είχαν και παιδαγωγικό χαρακτήρα. Ο Όμηρος φροντίζοντας να προστατεύσει τα δικαιώματα του βασιλιά του, ακόμα και όταν φαντάζουν εξωφρενικά, επιχειρεί ένα μάθημα Πολιτικής Φιλοσοφίας.
Οργανωμένη Πολιτεία χωρίς την υπακοή των υπηκόων της είναι αδιανόητη, είναι το μήνυμα που "γράφει" με το αίμα των μνηστήρων.



Σημείωση: τα απόσπασματα της Οδύσσειας είναι από την (απολαυστική) μετάφραση του Δ.Ν. Μαρωνίτη


[1] ΡΩΜ. 13[ΙΓ]:1-4.
[2] Προς Εφεσίους, Στ,5.
[3] Baruch Spinoza, Tractatus Theologico-Politicus, κεφ. 18

How new jobs are created

A very interesting talk suggesting, that it is not the rich with their investments who create new jobs, but a prosperous middle class and the consequent consumer demand. If the market is weak the rich businessman will not invest anyway, therefore the argument that rich should not be taxed because they create new jobs is little convincing.



http://youtu.be/bBx2Y5HhplI