"Ιδιοκτησία και Ιδιόχρηση"

Ενώ περίμενα με τα μπαγκάζια μου το λεωφορείο για το αεροδρόμιο στη στάση της Γλυφάδας, ένας ταξιτζής σταμάτησε μπροστά μου και με ρώτησε αν ήθελα να με μεταφέρει με 10 ευρώ. Η προσφορά ήταν δελεαστική -θα αποδεικνυόταν και άκρως διδακτική- και δέχθηκα.
Μου εξήγησε ότι πήγαινε εκεί έτσι και αλλιώς, οπότε τον συνέφερε να με πάρει έστω και με τόσο χαμηλό κόμιστρο. Ικανοποιημένος από τη συμφέρουσα συμφωνία και ανακουφισμένος γιατί θα έφθανα εγκαίρως στον προορισμό μου, βολεύτηκα στο πίσω κάθισμα και απολάμβανα τη διαδρομή στην ηλιόλουστη παραλιακή.

Κάπου μεταξύ Βούλας και Βάρης η σωφεράτζα μας "έφαγε" ένα κόκκινο φανάρι περνώντας με ιλιγγιώδη ταχύτητα και τότε διαταράχθηκε αμετάκλητα η ηρεμία μου. Αφού με καθησύχασε για την ασφάλεια μου, διηγήθηκε μια πρόσφατη περιπέτειά του στο ίδιο σημείο:
Είχε περάσει και πάλι με κόκκινο αλλά τον κυνήγισε ένα περιπολικό που παραμόνευε στη γωνία. Τα λόγια του προς τους αστυνομικούς, περίπου τα εξής "Αντί να μας προστατέυετε, στήνετε καραούλι για να μας παγιδεύσετε. Σα δε ντρέπεστε!", προκάλεσαν την οργισμένη αντίδραση τους. Του πήραν το δίπλωμα για 60 ημέρες. Ο φίλος μας όμως δεν πτοήθηκε. "Στα τέτοια μου, δούλευα χωρίς δίπλωμα" μου εκμυστηρεύθηκε. Δεν διευκρίνησε αν του είχε επιστραφεί στο μεταξύ ή είχε μετατραπεί σε επαναστάτη της ασφάλτου.

Κοινωνικός επαναστάτης, πάντως, ήταν σίγουρα όπως θα διαπίστωνα στη συνέχεια. Περνούσαμε από τις χασαποταβέρνες, στα Βλάχικα, όταν χτύπισε το κινητό του. Απάντησε αλλά, καθώς φαίνεται, δεν άκουγε τίποτα. Κοίταξε το καντράν, ύστερα το ρολόι του και οργισμένος μου εξήγησε ότι τον καλούν καθημερινά την ίδια ώρα χωρίς να του μιλάνε. "Τώρα θα δεις!"

Με το δεξί του χέρι να κρατά το τηλέφωνο και το αριστερό, εκ περιτροπής το τιμόνι και το λεβιέ ταχυτήτων, περίμενενε υπομονετικά να του απαντήσουν:
-Μου τηλεφωνήσατε;
-...
-Με πήρατε τηλέφωνο πριν από λίγο [με προοδευτικά αυξανόμενη ένταση φωνής]
-...
-Τι πως με λένε, εσείς δε μου τηλεφωνήσατε;
-...
-Είστε από την τράπεζα;
-...
-Από την τράπεζα δεν είσαστε;
-...
-Ε, αντε να γαμηθείτε!! [ουρλιάζοντας]

Ύστερα, προς μεγάλη μου ανακούφιση, ξανάπιασε το τιμόνι με τα δυο χέρια και μου αφηγήθηκε την ιστορία πίσω από το τηλεφώνημα:

"Οι τσιγγάνοι μου άνοιξαν τα μάτια! Πήγαιναν στις τράπεζες και έπαιρναν δάνεια σχεδόν χωρίς χαρτιά. Τότε κατάλαβα ότι αυτά τα δάνεια δεν θα επιστρέφονταν ποτέ. Έτσι πήγα και τους πήρα 70.000 ευρώ".
Δεν τολμούσα να τον διακόψω, δεν έκανα το παραμικρό σχόλιο, καταλάβαινα ότι η διαδρομή με το ταξί εξελισσόταν σε ανεκτίμητο ανθρωπολογικό και κοινωνιολογικό μάθημα.

"Φίλε μου για ένα πράγμα είμαι περήφανος στη ζωή μου. Τους τα πήρα και δεν μπήκα ποτέ στη διαδικασία να πληρώσω ούτε μια δόση...".
Ύστερα μου αποκάλυψε το ιδεολογικό... "Μόνο εκείνοι θα παίρνουν τα σπίτια του κοσμάκη; Ας χάσουν και αυτοί από κάποιον" και το θεωρητικό του έρεισμα: "Και ξέρεις πως τα σκέφτηκα όλα αυτά; Ο μεγάλος Ανδρέας Παπανδρέου είχε πει κάποτε μια σοφή κουβέντα που μου πήρε πολύ καιρό να καταλάβω -Το μέλλον δεν είναι η ιδιοκτησία αλλά η ιδιόχρηση. Γι'αυτό δεν θα πάρουν δεκάρα τσακιστή από μένα!"


Είχα μείνει άφωνος από την ακαταμάχητη τεκμηρίωση, μετά βίας ψέλισα μερικά λόγια θαυμασμού για τα επιτεύγματά του ελπίζοντας να συνεχίσει, αλλά δυστυχώς δεν έμενε πολύς χρόνος για περαιτέρω αποκαλύψεις.


Πόση σύγχρονη Ελλάδα χωράει σε ένα σαραβαλιασμένο ταξί, σκέφτηκα κοιτάζοντας το βραχώδες αττικό τοπίο από το φινιστρίνι του αεροπλάνου.

Οι Έλληνες συζητούν

Αντιγράφω την αντιγραφή του Χωμενίδη:

«... Για να συζητήσουν οι Έλληνες πρέπει να διαιρεθούν σε παρατάξεις... Την έλλειψη αληθινής πνευματικής ανάπτυξης φανερώνει καλά και η έλλειψη ανοχής και ψυχραιμίας που χαρακτηρίζει σχεδόν πάντα τις συζητήσεις... Δεν κατορθώνουν να πιστέψουν οι Έλληνες ότι ένας άνθρωπος που σκέπτεται διαφορετικά από αυτούς μπορεί να είναι πολύ άξιος, πολύ έντιμος και πολύ χρήσιμος άνθρωπος. Όταν εκδηλωθεί μια διαφωνία, η πρώτη δουλειά των Ελλήνων είναι να αρνηθούν ολότελα τη σημασία του αντιπάλου... Οι φανατικοί των ιδεών, εθνικιστές και μαρξιστές, καταχτούν πολύ εύκολα αυτά τα παιδιά, με μερικές απλές φόρμουλες, διατυπωμένες στη γλώσσα του δημοτικού σχολείου, που εξηγούν μονομιάς το μυστήριο της ανθρωπότητας. Έτσι αναπτύσσεται η Ελλάδα... »

ΓΙΩΡΓΟΣ ΘΕΟΤΟΚΑΣ, 1929

Η Κατάρα του Αλκιβιάδη

Έγραφε το 1997 ο ασύγκριτος Μάριος Πλωρίτης σε άρθρο του στο «ΒΗΜΑ»:

[...] Την ώρα της μοιραίας εκστρατείας των Αθηναίων στη Σικελία που ο ίδιος είχε υποκινήσει [ο Αλκιβιάδης] , εκείνος ο πιο αμφιλεγόμενος και «χαρισματικός» αρχαίος πολιτικός, κατηγορήθηκε για ιεροσυλία και, αντί να γυρίσει στην Αθήνα και ν' απολογηθεί, κατέφυγε στους «αιώνιους» αντιπάλους της πατρίδας του, τους Σπαρτιάτες. Οπου και έγινε «λακωνικότερος των Λακώνων», δίνοντάς τους πολύτιμες πληροφορίες και συμβουλές για τον πόλεμο κατά της πατρίδας του ενώ, παρεμπιπτόντως, «αποπλανούσε» στα κρυφά τη γυναίκα του βασιλιά Αγι, αφήνοντάς την και έγκυο...

Αλλά δεν άργησε να προδώσει και τους καινούργιους «φίλους» του και, δραπετεύοντας απ' τις όχθες του Ευρώτα, βρήκε άσυλο στον πέρση σατράπη Τισαφέρνη. Με αντάλλαγμα τι άλλο; συμβουλές εναντίον και των δύο Ελλήνων αντιμάχων, της Σπάρτης ου μην αλλά και της Αθήνας!

«Συμβούλευε, λέει ο Θουκυδίδης, τον Τισαφέρνη να μη βιαστεί να τελειώσει τον (πελοποννησιακό) πόλεμο, να μη φέρει τα φοινικικά πλοία που ετοίμαζε (για τους Σπαρτιάτες), ούτε να προσφέρει χρήματα για περισσότερους Ελληνες μισθοφόρους. Και τούτο για να μη δώσει στον έναν αντίπαλο (τη Σπάρτη) την κυριαρχία και στη στεριά και στη θάλασσα. Αλλ' αντίθετα, ν' αφήσει την κυριαρχία μοιρασμένη στους δυο αντιπάλους (στην Αθήνα τη θάλασσα, στη Σπάρτη την ξηρά), ώστε να μπορεί ο πέρσης βασιλιάς (ο Δαρείος Β'), όταν τον ενοχλεί ο ένας τους, να ξεσηκώνει τον άλλον εναντίον του» (... «έχειν δ' αμφοτέρους εάν δίχα την αρχήν, και βασιλεί εξείναι αεί επί τους αυτούς λυπηρούς τους ετέρους επάγειν»).
«Αν όμως, συνέχιζε τη συλλογιστική του ο Αλκιβιάδης, ο ένας απ' τους δυο έχει την απόλυτη κυριαρχία στην ξηρά και τη θάλασσα, τότε ο βασιλιάς δεν θα έβρισκε συμμάχους για να γκρεμίσει αυτή τη μεγάλη δύναμη, εκτός αν αποφάσιζε ν' αναλάβει μόνος του τον αγώνα εναντίον της, με μεγάλα έξοδα και κινδύνους. Το πιο απλό, συμπέραινε ο συμβουλάτορας, το πιο οικονομικό και το πιο σίγουρο, θα ήταν ν' αφήσει τους Ελληνες ν' αφανίζονται αναμεταξύ τους» («Ευτελέστερον δε τάδ' είναι βραχεί μορίω της δαπάνης και άμα της μεθ' εαυτού ασφαλείας, αυτούς περί εαυτούς τους Ελληνας κατατρίψαι»). [...]

Λες και τα λόγια του Αλκιβιάδη πλανώνται από τότε, σαν κατάρα, πάνω από τα κεφάλια μας. Κατάρα που ποτέ δεν μπορέσαμε να εξορκίσουμε. Αναρωτιέμαι, ποιός τρομερός εχθρός, ποιά φοβερή απειλή θα ήταν ικανή να κάνει τους έλληνες να ομονοήσουν, να συστρατευθούν για το κοινό καλό; Υπάρχει τρόμος αρκετά μεγάλος για να πετύχει αυτό το θαύμα;

Ακόμα και τώρα που:
- η χρεοκοπία της χώρας είναι βέβαιη και το μόνο που αναζητείται είναι η ονομασία που θα της δωθεί,
- το κέντρο της Αθήνας έχει μετατραπεί σε γκέτο έχοντας γίνει πιό επικίνδυνο και από τις φαβέλες της Λατινικής Αμερικής,
- που η λέξη «Έλληνας» στο εξωτερικό προκαλεί μειδίασμα ή οίκτο,
- που σχεδόν άπαντες συμφωνούν, ότι η Κρίση που μας σαρώνει δεν είναι μόνο οικονομική, αλλά καθολική και δομική: Κρίση παιδείας, Κρίση πολιτική, κοινωνική και ό,τι ακόμα προστεθεί υπερβολή δεν θα είναι,
ακόμα και τώρα που συμβαίνουν όλα αυτά, και πολλά άλλα ακόμα, που επιβεβαιώνουν την ολική κατάρρευση του σαθρού μας συστήματος με αποτέλεσμα να απειλείται η ίδια μας η υπόσταση ως ανεπτυγμένη κοινωνία, ακόμα και τώρα οι κυρίαρχες πολιτικές δυνάμεις αρνούνται και να διανουθούν την πιθανότητα ουσιαστικής συνεργασίας. Αν όχι τώρα, πότε λοιπόν;

Τι από τα παρακάτω συμβαίνει;
α) Δεν έχουμε συνειδητοποιήσει το μέγεθος της απειλής;
β) Θεωρούμε ότι η φυλή μας ολοκλήρωσε τον ιστορικό της κύκλο και περιμένουμε καρτερικά το τέλος;
γ) Η στάση του Αλκιβιάδη αποτελεί το αρχέτυπο της ελληνικού «τρόπου»: Εγώ να βολευτώ και οι άλλοι ας κόψουν τον λαιμό τους, και τα περί πατριωτισμού είναι ένας ακόμα μύθος της ευφάνταστης μυθολογίας μας;

Τούρκος ταξιτζής στη Χάγη

Eνδιαφέρουσα σύμπτωση: Τις δύο τελευταίες φορές που πήρα ταξί, εδώ στη Χάγη, οι οδηγοί αναπoλούσαν τις πατρίδες τους -ο ένας την Τουρκία και ο άλλος την Συρία- γιατί εκεί, λέει, δεν πλήρωναν φόρους, ενώ στην Ολλανδία «σχεδόν δουλεύουν για το κράτος». Λίγοι Έλληνες, υποπτεύομαι, θα διαφωνούσαν μαζί τους.

Πολιτισμικό χάσμα Βορρά-Νότου; Ή μήπως διαφορά νοοτροπίας μεταξύ ανεπτυγμένων και υπανάπτυκτων κοινωνιών;
Ένα είναι βέβαιο: όσο και αν μας κακοφαίνεται, οι Έλληνες καταλαβαινόμαστε πολύ καλύτερα με τους ανατολίτες παρά με τους ευρωπαίους. Και αυτό είναι πολύ ανυσηχητικό! Γιατί αν είναι πράγματι έτσι, τότε σα νοοτροπία είμαστε κοντύτερα στον τρίτο απ'ότι στον πρώτο κόσμο.

Και στις δύο περιπτώσεις προερχόμουν από ταξίδι και συνεπώς ήμουν πολύ κουρασμένος για να τους ρωτήσω, αν πίστευαν ότι οι συνθήκες στις πατρίδες τους, που τους υποχρέωσαν να ξενιτευτούν για να εργαστούν, σχετίζονται (και) με το ότι εκεί ο κόσμος δεν πληρώνει φόρους.

Σκέψου και πράξε!

Μια πολύ ενδιαφέρουσα συνέντευξη του Χαρίδημου K. Τσούκα, καθηγητή Στρατηγικής Διοίκησης στο Πανεπιστήμιο Κύπρου και Οργανωσιακής Θεωρίας στο Πανεπιστήμιο Warwick της Μεγάλης Βρετανίας στην εκπομπή "Στα Άκρα".
Η διαυγής σκέψη αναλύει το "ελληνικό πρόβλημα":

ΣΤΑ ΑΚΡΑ Χαρίδημος Τσούκας from Αντίφωνο (antifono.gr) on Vimeo.

Ένα "φορμάτ" είναι ρε παιδιά! Του Γιάννη Μακριδάκη

Πολύ θα ήθελα να γνωρίσω αυτόν τον άνθρωπο!

Aπο το tvxs:

Δέκα γενιές μαστόροι πίσω μου κι εγώ γίνηκα καλαμαράς. Ούτε καν καλαμαράς, κουμπιά πατούσα όλη μέρα. Φύγε από τη γη, από τη φτώχεια, να πας να γίνεις καπετάνιος, έλεγε ο συχωρεμένος ο παππούς μου στον γιο του, τον πατέρα μου, σήκω φύγε από το χωριό, να μπαρκάρεις, να βγάλεις χρήμα μπόλικο, να κάμεις κι ένα σπίτι καλό στην πολιτεία, να μη φας τη ζωή σου απάνω στα βουνά όπως εγώ, βλέπεις τι τραβώ για να σας θρέψω.

Και πήγε κι έγινε καπετάνιος. Και έβγαλε όλη τη ζωή του μες στη θάλασσα, μα έκαμε σπίτι καλό και είχε άνεση οικονομική, έκαμε και παιδιά, και όχι μόνο τα 'θρεψε μα τους κουβαλούσε κι όλα τα καλά, τα πιο σύγχρονα επιτεύγματα της τεχνολογίας. Ιδίως σαν ξεμπαρκάριζε από Ιαπωνία ή Σιγκαπούρη.

Να πας να σπουδάσεις, μου λεγε εμένα, να γίνεις άνθρωπος, να μην καταντήσεις σαν κι εμένα, μακριά από τη θάλασσα, μακριά, να μάθεις μια επιστήμη και να 'χεις δουλειά στεριανή καλή, να βλέπεις τη γυναίκα σου και τα παιδιά σου κάθε μέρα, όχι όπως εγώ, μία φορά στον χρόνο, έτσι μου λεγε. Και πήγα κι εγώ και σπούδασα. Έγινα προγραμματιστής ηλεκτρονικών υπολογιστών. ΚΙ έπιασα ύστερα δουλειά σε εταιρία μεγάλη.

Μακριά από τη γη ο ένας, μακριά από τη θάλασσα ο άλλος, να η κατάντια μου.

Δεν το είχα καταλάβει διόλου στο ξεκίνημα, αλλιώς μού είχανε περάσει τη ζωή μες στον σκληρό μου δίσκο βλέπεις. Μα ύστερα από δυο χρόνια δουλειάς, με καλές αποδοχές δε λέω, αλλά νύχτα με νύχτα στο γραφείο μπροστά στην οθόνη, απόκαμα. Τα 'βαλα κάτω ένα βράδυ. Σκλάβος ένιωθα.

Νοικιασμένος στην επιχείρηση, με άδεια ένα μήνα κάθε χρόνο σαν φυλακισμένος. Δίχως να έχω χρόνο προσωπικό για να ασκώ ούτε την τέχνη μου τη ζωγραφική που μ' άρεσε από μικρό παιδί κι όταν έλεγα πως θα γίνω ζωγράφος άστραφτε και βροντούσε ο πατέρας και μου λεγε πως θα πεθάνω στην ψάθα σαν όλους τους. Και πως να παντρευτείς και να κάνεις παιδιά, σκέφτηκα, να τα βλέπεις πότε; Τη νύχτα που θα κοιμούνται;

Έκατσα λοιπόν τότε, στα εικοσιεφτά μου χρόνια, το θυμάμαι σαν τώρα που 'μαι σαράντα, και το λογάριασα το πράγμα σαν μορφωμένος και γραμματιζούμενος που είχα γίνει πια. Και κατέληξα πως όσα και να βγάζω κάθε μήνα, το βιολί αυτό δεν με συμφέρει. Δεν συμφέρει γενικώς. Ποιος και με πόσα θα μου ξεπληρώσει εμένα τη ζωή που δεν ζω επειδή νοίκιασα το τομάρι μου, έστω και με όρους ευνοϊκούς, για να βγάζω λεφτά;

Λεφτά που είμαι αναγκασμένος να τα δίνω πίσω από κει που τα πήρα, έτσι ώστε να αγοράζω την τροφή, τη διασκέδαση και τη ζωή μου όλη; Ποιος θα μου ξεπληρώσει τη χαμένη μου ελευθερία, τον πρωινό μου ύπνο που πάει χαράμι, τις νύχτες μου που σέρνομαι και δεν είμαι εις θέση ούτε να μιλήσω σε άνθρωπο μονάχα αποβλακώνομαι με τις ώρες μπροστά στην τηλεόραση και βλέπω διαφημίσεις, τις ώρες της μιας και μοναδικής ζωής μου που περνάνε μπρος σε μια οθόνη υπολογιστή;

Να πάω να νοικιαστώ αλλού, σκέφτηκα στην αρχή άτολμα. Με λιγότερη δουλειά και λιγότερες αποδοχές. Πάλι δεν με συμφέρει διότι θα χάσω κι αυτά που έμαθα να έχω, και πάλι δέσμιος θα μαι. Να μπω στο δημόσιο, ψέλλισα κατόπιν. Είναι κι αυτό μια πρόταση. Μόνιμος ο εκμισθωτής μου, δίχως πολλές πολλές απαιτήσεις και με νοίκι σταθερό βρέξει χιονίσει. Μα γιατί; Υπάρχει κάνας λόγος; Αφού όσα και να με πληρώνουν, εγώ τους τα επιστρέφω, είτε για τις ανάγκες μου είτε για τις επιθυμίες, που τις πιο πολλές από αυτές μού τις δημιουργούν οι ίδιοι για να μου τα πάρουν πίσω.

Κατέληξα λοιπόν πως δεν συμφέρει να δουλεύεις για να ζήσεις. Δεν συμφέρει καθόλου. Είναι η πιο οφθαλμοφανώς ασύμφορη συμφωνία την οποίαν όμως, παραδόξως, συνάπτουν με περισσή ευκολία στην ζωή τους οι άνθρωποι γύρω μου διότι έτσι τους μάθανε οι μεγαλύτεροί τους, αυτά τους περάσανε μες στον σκληρό τους δίσκο ως βασικά δεδομένα. Κι ύστερα γκρινιάζουν και περνούν μια ζωή μίζερη ακόμα κι αν, λένε, πως τους αρέσει και τους γεμίζει η δουλειά που κάνουνε. Βαυκαλίζονται κι εγώ τους θεωρούσα ευτυχείς όσους, λίγους, τέτοιους γνώριζα. Το πήρα χαμπάρι κι αυτό κατόπιν. Σαν τα παράτησα όλα.

Σαν πήγα στον προϊστάμενο και παραιτήθηκα, μάζεψα ένα πρωί τα υπάρχοντά μου κι έφυγα, γύρισα πίσω δυο γενιές, να ξαναζήσω στο παλιό κι ερειπωμένο σχεδόν σπίτι του παππού μου στο χωριό. Όλοι μου λέγανε τότε πως είμαι τυχερός που έφυγα από την πόλη. Μα που την είδανε την τύχη; Αφού κάθισα και σκέφτηκα. Τα πήρα από την αρχή και είδα πως το σύστημά μου είχε κολλήσει και πήγαινε ντουγρού προς το αδιέξοδο.

Το πήρα απόφαση κι έκανα ένα μεγαλοπρεπές φορμάτ.

Ξέρω από υπολογιστές, ευτυχώς. Κράτησα ό,τι πληροφορία θα μπορούσε να μου φανεί χρήσιμη απ' όσες είχα αποθηκεύσει στον σκληρό μου μέχρι εκείνη τη στιγμή, πάτησα το κουμπί κι εξαφάνισα το σύστημα που με είχε γαλουχήσει. Ύστερα εγκατέστησα ένα καινούριο. Δηλαδή το παλαιότερο, εκείνο που είχε ο παππούς μου, αλλά με βελτιώσεις σύγχρονες. Και βρήκα την υγειά μου.

Μονάχα ο πατέρας μου πήγε να σκάσει. Είδα κι έπαθα να σε σπουδάσω, να πας μπροστά στη ζωή σου κι εσύ τα παρατάς όλα και γυρίζεις πίσω; Αντί να προοδεύεις γίνεσαι οπισθοδρομικός; Τι θα πει ο κόσμος; Μάλλον αυτό τον ένοιαξε περισσότερο.

Εγώ όμως δεν άκουγα τίποτα απ' αυτά. Εϊχα κάνει πλέον το φορμάτ και όσα έλεγε δεν μου ήταν πληροφορίες αναγνωρίσιμες πια. Κι έφυγα.

Πήγα και βρήκα την υγειά μου και τη λευτεριά μου. Βρήκα και τους σπόρους που φύτευε στους κήπους ο παππούς και τους φύλαγε μέσα σ' ένα ντουλάπι ξύλινο στον βορινό τοίχο.

Κι απελευθερώθηκα από τη νοικιασμένη εργασία, άρχισα να ζω παράλληλα με την οργανωμένη κοινωνία, σαν πουλί, σαν Κότσυφας, σε ένα άλλο σύμπαν, πιο αληθινό, που έχει ελάχιστα σημεία τομής με το προηγούμενο που ζούσα ως άτομο.

Δεν περιμένω πια να μου δώσουνε χαρτιά κάθε τέλος του μήνα για να πάω να τα κάνω τρόφιμα, ποτά και θεάματα. Έχω τα πάντα. Το τραπέζι μου χειμώνα καλοκαίρι γεμάτο, το κελάρι φίσκα, τα θεάματα και τα ακούσματα κάθε μέρα σ' όλη την πλάση γύρω μου μοναδικά κι ανεπανάληπτα. Άσε που, από τότε που επέστρεψα, ξεκίνησα και να ζωγραφίζω. Λευτερώθηκε η ψυχή μου, βρήκε τον δρόμο της. Και κατεβαίνω μια φορά στο τόσο στην πόλη και τα κάνω έκθεση τα έργα μου. Βγάζω ένα χαρτζιλίκι απ' αυτά για να πληρώνω όσα, ελάχιστα πια, με συνδέουνε ακόμα με τον "πολιτισμό".

Και ξαφνικά τσουπ, δεκατόσα χρόνια μετά, να η οικονομική κρίση. Τώρα την είδες ρε πατέρα; Το αδιέξοδο που με τάιζες τόσα χρόνια και μάλιστα με το ιδρώτα σου μέσα στους σκυλοπνίχτες που μπαρκάριζες, δεν το είχες πάρει χαμπάρι ποτέ;

Τώρα μου λένε, κι ο πατέρας μου μαζί με όλους, πως έκανα την πιο καλή κίνηση τότε που έφυγα κι επέστρεψα στη γη. Και πως είμαι πολύ τυχερός που το είδα και πιο πολύ που το τόλμησα. Μα πάλι τυχερός; Πάλι στην τύχη τα ρίχνουνε όλα; Γι αυτό ίσως κάθονται ατάραχοι και βλέπουνε την καταστροφή να έρχεται.

Δεν μπορώ να το πιστέψω αυτό το κακό που συμβαίνει στους ανθρώπους. Ένα φορμάτ είναι ρε παιδιά, μονάχα ένα φορμάτ.


Κότσυφας
πρώην προγραμματιστής η/υ


Για την αντιγραφή
Γιάννης Μακριδάκης

O Woody Allen, οι Σπέτσες και ο Ανάργυρος

Όσοι είναι επιρρεπείς στη γοητεία παλαιότερων εποχών, που το ξεθώριασμα της μνήμης εξιδανικεύει και το χάδι της λήθης λουστράρει, το «Midnight in Paris» του Woody Allen, είναι μια ταινία που πρέπει να δουν. Ο αγαπημένος σκηνοθέτης φαίνεται να προσπαθεί να ξορκίσει την νοσταλγία του μαζί με τη δική μας.

Δεν θα μπορούσα να είχα δει την ταινία σε πιο κατάλληλη στιγμή: τις τελευταίες ημέρες έχω βυθιστεί σε μια δίνη νοσταλγίας με αφορμή την πρόσφατη επίσκεψη στο νησί των παιδικών μου χρόνων, τις Σπέτσες. Είτε, επειδή για πρώτη φορά βρέθηκα εκεί μετά τη γιορτή της Αρμάτας και το επίσημο κλείσιμο της καλοκαιρινής σαιζόν, οπότε ο ρυθμός του νησιού ήταν εντελώς διαφορετικός από ότι ήξερα, είτε γιατί τα ενδιαφέροντα μου έχουν αλλάξει, τις λίγες ημέρες που έμεινα εκεί έκανα πράγματα που δεν είχα ξανακάνει στο παρελθόν.

Ξεκίνησα με μια επίσκεψη στο «Ποσειδώνιο», το αριστοκρατικό ξενοδοχείο, ένα μνημείο αρχιστεκτονικής και αισθητικής που για δεκαετίες ρήμαζε και ανακαινίστηκε πρόσφατα. Η σύντομη περιπλάνηση μου στο λόμπυ και τους διαδρόμους του ήταν σαν ταξίδι στον χρόνο: τα λιτά πλακάκια, οι πολυέλαιοι, το πιάνο με ουρά, το παλιό βιβλίο επισκεπτών από την δεκαετία του ’30 δημιούργησαν στο μυαλό μου εικόνες από εποχές που η αριστοκρατία δεν ξεχώριζε μόνο για τον πλούτο της αλλά και για την αισθητική της.

Συνέχισα τη βόλτα μου στις «Σχολές». Θυμόμουν τα όμορφα κτίρια και τους κήπους του παλιού πρότυπου σχολείου, αλλά τώρα ανακάλυψα ότι διαθέτουν και ένα ωραιότατο αρχαιοπρεπές θέατρο που δυστυχώς δεν φαίνεται να αξιοποιείται και πολύ (πιθανόν γιατί οι περισσότεροι επισκέπτες του νησιού προτιμούν να μένουν στα κότερα τους και να βλέπουν τηλεόραση).

Την άλλη μέρα έκανα το γύρο του νησιού. Αν κάποτε θελήσει κάποιος να φτιάξει ένα άρωμα που θα λέγεται «Μεσόγειος», θα πρέπει να χορέσει σε ένα μπουκαλάκι τις οσμές που αναμιγνύονται σ’ αυτή τη διαδρομή: πεύκο με θάλασσα, θρούμπι και θυμάρι με βασιλικό (οι λιγότερο ρομαντικοί να προσθέσουν και νότες καβαλίνας με καμένο λάδι δίχρονου σκούτερ). Με μεγάλη χαρά είδα νεαρά πευκάκια να ξεφυτρώνουν στα γυμνά σημεία που προκάλεσαν οι αλλεπάλληλες πυρκαγιές. Σε μερικά χρόνια, με λίγη τύχη, το πυκνό πευκοδάσος θα είναι και πάλι ενιαίο και θα σταματάει μόνο εκεί που αρχίζει η θάλασσα.

Ένα απόγευμα πέρασα μπροστά από το αρχοντικό του Ανάργυρου. Αν και βρίσκεται στο κέντρο της πόλης, δύσκολα το προσέχει κανείς πιθανότατα γιατί όσα χρόνια θυμάμαι τον εαυτό μου (και ίσως πολύ περισσότερα) το κτίριο είναι κλειδαμπαρωμένο-καταδικασμένο, λες, σε εγκατάλειψη μέχρι τελικής κατάρρευσης. Κοντοστάθηκα μπρος στην αλυσοδεμένη καγκελόπορτα και το κοιτούσα. Ο κήπος, στρωμένος με άσπρα και μαύρα βότσαλα που συνθέτουν τα χαρακτηριστικά σπετσιώτικα, ναυτικά μοτίβα, τα σκαλιστά παρτέρια με τους ιβίσκους, τα μαρμάρινα σκαλάκια, η περίτεχνη διακόσμηση της πρόσοψης με γυρίζουν ξανά πίσω σε εποχές που δεν έζησα: τότε που μουσική από βιολιά θα μπλεκόταν με γέλια και τσουγγρίσματα ποτηριών, ενώ νεαροί θα χόρευαν τις ντάμες τους με τα φανταχτερά φορέματα. Πόσες τέτοιες ξέγνοιαστες βραδιές να αντίκρυσαν οι δύο γιγαντιαίοι φοίνικες πριν πέσει πάνω τους το πέπλο της παρακμής;
Δίπλα από την καγκελόπορτα, στερεομένη πάνω στον φράχτη, είδα μια ξεθωριασμένη αφίσα με πληροφορίες σχετικά με τον παλιό ιδιοκτήτη του σπιτιού. Το μόνο που θυμόμουν για τον Ανάργυρο ήταν ότι είχε ιδρύσει τις «Σχολές» και ότι σύμφωνα με τον τοπικό μύθο είχε πεθάνει από τα πολλά μελομακάρονα. Αυτά που διάβασα εκεί μου κέντρισαν το ενδιαφέρον, και τα παραθέτω μαζί με κάποιες ακόμα πληροφορίες που βρήκα στο ίντερνετ:


Ο Σωτήριος Ανάργυρος ήταν Έλληνας επιχειρηματίας. Γεννημένος στις Σπέτσες το 1849 με καταγωγή από την ένδοξη σπετσιώτικη γενιά των Αναργυραίων, υπήρξε η σπουδαιότερη προσωπικότητα των Σπετσών του τελευταίου αιώνα. Ενσάρκωσε το κλασικό τύπο του νέου Έλληνα μετανάστη.
Το 1883 ο Ανάργυρος, οδηγημένος από το εμπορικό του ένστικτο, μεταναστεύει στη Νέα Υόρκη. Εκεί προσλαμβάνεται στη μεγάλη καπνοβιομηχανία του Αμερικανοεβραίου Τόμπσον, την οποία και στο τέλος κληρονομεί μετά την υιοθεσία του από τον μεγαλοβιομήχανο. Με βάση την επιχείρηση αυτή, ο Ανάργυρος κτίζει ένα πραγματικό εμπορικό κολοσσό στο χώρο των καπνών και επεκτείνεται σχεδόν σε όλη την αμερικανική αγορά.
Το 1894 επιστρέφει για πρώτη φορά στις Σπέτσες. Ξανάρχεται τον επόμενο χρόνο οπότε γνωρίζει - και λίγο αργότερα παντρεύεται - τη δεύτερη εξαδέλφη του Ευγενία Θ. Αναργύρου. Το ζεύγος γυρίζει στην Αμερική, για τρία ακόμη χρόνια. Η νοσταλγία όμως της γυναίκας του για τις Σπέτσες εξαναγκάζουν τον Ανάργυρο να πουλήσει τις επιχειρήσεις του στην Αμερική και να εγκατασταθεί στις Σπέτσες. Από την πώληση της καπνοβιομηχανίας του και μόνο εισέπραξε τότε το ιλιγγιώδες ποσό των 650.000 δολαρίων.
Η επιστροφή του Ανάργυρου στο νησί είναι η αρχή της ανάπτυξης των Σπετσών. Η εμπορική του δραστηριότητα συνεχίζεται και στην Ελλάδα. Οι Σπέτσες όμως αποτελούν το επίκεντρο των ενεργειών του. Το 1904 τελειώνει η ανέγερση πολυτελούς αρχοντικού, νεοκλασικού ρυθμού, στο κέντρο της πόλης. Το 1907 κατασκευάζει με δικά του έξοδα, το πρώτο υδραγωγείο του νησιού. Το 1913-14 η προσφορά του μεγάλου ευεργέτη προς το νησί είναι μεγάλη. Πρώτον αγοράζει μεγάλη έκταση την οποία αναδασώνει, δημιουργώντας και πάλι το πευκοδάσος των Σπετσών, δεύτερον ανοίγει περιφερειακούς δρόμους στο νησί και τρίτον κατασκευάζει το ξενοδοχείο Ποσειδώνιο. Το τελευταίο αυτό έργο του έδωσε μεγάλη τουριστική ώθηση στις Σπέτσες και ανέδειξε το νησί σε παραθεριστικό κέντρο των ανώτερων κοινωνικών στρωμάτων.
Το 1927 γίνεται η έναρξη της λειτουργίας της Αναργυρείου - Κοργιαλενίου Σχολής η οποία ήταν η μεγαλύτερη προσφορά του εθνικού ευεργέτη και πραγματικά ανέβασε το πολιτιστικό επίπεδο του νησιού. Η «Σχολή» όπως είναι γνωστή στις Σπέτσες υπήρξε ένα από τα καλύτερα πρότυπα κολλέγια της χώρας αν όχι των Βαλκανίων. Έμπνευση του Ελευθερίου Βενιζέλου, προσωπικού του φίλου και δημιούργημα του Ανάργυρου, η «Σχολή» διαπαιδαγώγησε πλήθος λογίων, καλλιτεχνών, επιστημόνων και πολιτικών. Λειτούργησε μέχρι το 1983, όχι μόνο με έλληνες αλλά και με αλλοδαπούς μαθητές.
Εκτός από τις προσφορές του προς το νησί, σημαντικές είναι και οι δωρεές του προς το κράτος για την αγορά αεροπλάνων και υπέρ των αναπήρων πολέμων.
Ο Σωτήριος Ανάργυρος άφησε την τελευταία του πνοή στις 18 Δεκεμβρίου του 1928 στο αγαπημένο του νησί. Όλη του την περιουσία άφησε στη «Σχολή» που δυστυχώς στις μέρες μας ταλαντεύετε από μεγάλα οικονομικά προβλήματα Τα δημιουργήματα του σφράγισαν όμως για πάντα την νεότερη ιστορία των Σπετσών.

Τι μαθαίνει κανείς αν αλλάξει λίγο τη ρουτίνα του, ε; Ότι κάποτε υπήρχαν αυτοδημιούργητοι επιχειρηματίες που διέθεταν την περιουσία τους για να φτιάξουν δρόμους, υδραγωγεία, αναδάσωναν εκτάσεις, έχτιζαν πρότυπα σχολεία, αγόραζαν αεροπλάνα και τα πρόσφεραν στην πατρίδα. Ότι κάποτε υπήρχαν πολιτικοί που οραματίζονταν μια χώρα με σπουδαία σχολεία και έπειθαν τους πλούσιους να στηρίξουν τα οράματα αυτά. Ότι υπήρχαν άνθρωποι που παρατούσαν τις επιχειρήσεις τους από αγάπη για την γυναίκα τους.

Έχεις δίκιο αγαπητέ Woody όταν μας καλείς να είμαστε επιφυλακτικοί με τη απατηλή γοητεία του παρελθόντος. Διαβάζοντας όμως την ιστορία του Ανάργυρου, Woody μου, εγώ, που γνώρισα την εκδοχή της Ελλάδας που επιτυχημένος επιχειρηματίας είναι εκείνος που θα ξεζουμίσει περισσότερο το δημόσιο, εκείνος που θα πετύχει την πιο σκανδαλώδη σύμβαση με το κράτος• που πλούσιοι προέκυψαν πολλοί αλλά στυλ καθόλου, πλούσιοι που δεν δωρίζουν πλέον αεροπλάνα στη χώρα, αλλά κότερα με ξένες σημαίες στους εαυτούς τους• που δεν κάνουν έργα για να βοηθίσουν τους συναθρώπους τους, αλλά σαν ύαινες τρέφονται από τις σάρκες εκείνων• που δεν χτίζουν «Ποσειδώνια», αλλά αυθαίρετες βίλες χρώματος ‘σομών’• που δεν φέρνουν το κομπόδεμα τους στην Ελλάδα, αλλά το εξαφανίζουν σε τράπεζες ελβετικές• που οι πολιτικοί κλείνουν σχολεία αντί να ανοίγουν, δεν μπορώ παρά να νοσταλγήσω τις εποχές εκείνες που λέξεις όπως «πατριωτισμός», «φιλότιμο», «ρομαντισμός», «αισθητική», «γενναιοδωρία», «όραμα» σήμαιναν πολλά. Ίσως πάλι, το αίσθημα που με κατακλύζει δεν είναι νοσταλγία για το παρελθόν, αλλά αποστροφή για τα σημεία των καιρών

Με τέτοιες σκέψεις να με ταράζουν, έκανα στροφή για να φύγω. Τότε, στην μικρή πλατεία απέναντι, πρόσεξα, για πρώτη φορά, να στέκει το άγαλμα του ευεργέτη. Τα καλοκαίρια είναι κρυμμένο από τα μηχανάκια και τα σκουπίδια των παρακείμενων ζαχαροπλαστείων. Ο συμβολισμός ευδιάκριτος: η «νεο-ελληνική συνθήκη» πασχίζει να θάψει οριστικά οτιδήποτε ο Ανάργυρος και η εποχή του αντιπροσώπευαν.
Φαίνεται οτι οι λαοί προσαρμόζονται στους Ύμνους τους: ...και διηγώντας τα να κλαις...

The Seven Blunders of the World

The Seven Blunders of the World is a list that Mohandas Karamchand Gandhi gave to his grandson Arun Gandhi, written on a piece of paper, on their final day together, shortly before his assassination. The seven blunders are:

* Wealth without work
* Pleasure without conscience
* Knowledge without character
* Commerce without morality
* Science without humanity
* Worship without sacrifice
* Politics without principle

This list grew from Gandhi's search for the roots of violence. He called these acts of passive violence. Preventing these is the best way to prevent oneself or one's society from reaching a point of violence.

To this list, Arun Gandhi added an eighth blunder, rights without responsibilities.

From Wikipedia

Σύνθετα φαινόμενα και οι βολικές υπεραπλουστεύσεις του λαϊκισμού

Από την Καθημερινή:
Πολυπλοκότητα και λαϊκισμός

Η διευρυνόμενη πολυπλοκότητα στα κοινωνικά (και συνεπώς στα πολιτικά) πράγματα δημιουργεί αισθήματα άγχους στους πολίτες. Αυτό μεταφράζεται ή σε παθητική στάση («τίποτε δεν μπορεί να γίνει») ή στην ανάγκη απλοποίησης των σύνθετων καταστάσεων. Εκεί βρίσκουν γόνιμο χωράφι οι λαϊκισμοί, είτε των πολιτικών είτε των ΜΜΕ. Η βασική αρετή του λαϊκισμού είναι η απλοϊκότητα του μηνύματός του. Ψεύδεται διά της απλοποίησης των σύνθετων καταστάσεων. Μεταφράζει την πραγματικότητα σε συνωμοσία είτε σε βολική γενίκευση («όλοι οι πολιτικοί είναι το ίδιο»). Φυσικά, ο λαϊκισμός δεν λύνει προβλήματα, απλώς πάντα βρίσκει κάποιον ένοχο γι’ αυτά. Μεταφέρει τη συζήτηση σε ορατούς ή πιο συχνά σε αόρατους εχθρούς και στο τέλος οι απλοϊκές πολιτικές που εφαρμόζει απλώς διογκώνουν τα υπάρχοντα προβλήματα.


Hμερομηνία : 29-04-11

Πολιτική σε πολύπλοκους καιρούς

Του Πασχου Mανδραβελη

Ο Μπαμπινιώτης για την Κρίση και την Παιδεία

Από το Βήμα

Κρίση παιδείας η κρίση τής οικονομίας
ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 30/04/2011, 05:45


Προσπαθώ να πω με όση δύναμη δημόσιας φωνής διαθέτω ότι η οικονομική κρίση που μαστίζει σήμερα τη χώρα μας είναι πριν και πάνω απ΄ όλα κρίση αρχών, κανόνων, αξιών και ιδανικών, κρίση υπεύθυνων πολιτών με αίσθηση υποχρεώσεων και δικαιωμάτων, κρίση σκεπτόμενων πολιτών με δυνατότητα εκτιμήσεως προσώπων και πραγμάτων, κρίση ήθους και ηθικής, κρίση ευαισθησίας κοινωνικής, κρίση πολιτικής σκέψεως με όραμα και πολιτικών με συνείδηση ευθύνης, με πείρα ζωής και αίσθηση τής πραγματικότητας, κρίση συναίσθησης τής ουσίας και τής σπουδαιότητας τού πολιτισμού και τής εν γένει καλλιέργειας τού ανθρώπου, κρίση θρησκευτικής πίστης, κρίση εμπιστοσύνης σε πρόσωπα και θεσμούς (στον δάσκαλο, στον δικαστή, στον ιερέα, στον γιατρό, στον πολιτικό, στον δημοσιογράφο, στον δημόσιο υπάλληλο), κρίση σύνεσης και ορθοφροσύνης, κρίση αυτογνωσίας, κρίση στοχασμού για το τι είναι σημαντικό στη ζωή, κρίση... Μπορώ εδώ να σταματήσω την απαρίθμηση των μορφών κρίσεως που γέννησαν, κατά βάθος, την οικονομική κρίση και να εστιάσω στην καρδιά τής κρίσης: στην κρίση παιδείας που περνάει πολλά χρόνια τώρα η χώρα μας και που είναι αυτή η οποία υπέσκαψε, αν δεν διέλυσε ήδη, τον ιστό τής ελληνικής κοινωνίας.

Η κρίση παιδείας, βαθύτερης δηλαδή και ουσιαστικής καλλιέργειας τής προσωπικότητας τού ατόμου, που πλήττει όχι μόνο τη χώρα μας αλλά τον ευρύτερο χώρο, αποπροσανατόλισε τον σύγχρονο άνθρωπο και υπονόμευσε τον τρόπο σκέψης και συμπεριφοράς του, τις επιδιώξεις, τις επιθυμίες, τις βιοτικές του προτεραιότητες, ολόκληρη τη ζωή τη δική του και των γύρω του. Η επιθυμία απόκτησης όλο και περισσότερων υλικών αγαθών εξελίχθηκε-ελλείψει ουσιαστικής παιδείας και ικανότητας ιεράρχησης αναγκών και επιδιώξεων- σε μανία καταναλωτισμού, με το πολυτελές αυτοκίνητο ή σπίτι, τα σινιέ ρούχα, το σκάφος, τις τραπεζικές καταθέσεις, τα κέρδη από το Χρηματιστήριο ή τον τζόγο να ανάγονται σε αυτοσκοπούς, η φοροδιαφυγή σε εξυπνάδα και το χρήμα σε μέτρο αξιολόγησης τής επιτυχίας τού ατόμου. Χάθηκε το μέτρο. Ελειψε το όραμα. Παρατοποθετήθηκε το νόημα τής ζωής. Το κυνήγι τού χρήματος έγινε αυτοσκοπός. Σε τέτοιες καταστάσεις μειώνονται οι αναστολές, εκλείπουν τα σημεία αναφοράς, χαλαρώνουν οι αντιστάσεις, αρχίζει η φθορά, επιδίδει η δια-φθορά. Παύουν δηλαδή να λειτουργούν οι οδοδείκτες και οι δικλίδες ασφαλείας μιας πραγματικής παιδείας: οι σωστές αξιολογήσεις στη ζωή, το ήθος, η αίσθηση ευθύνης και, κυρίως, η αίσθηση ορίων. Μιλάμε, βέβαια, για μια πραγματική παιδεία η οποία έχει μεν ως βάση τη σχολική εκπαίδευση αλλά συνδιαμορφώνεται από πολλούς παράγοντες: τα ενδιαφέροντα καθενός, τις ποικίλες επιλογές του (κοινωνικές, πολιτικές, ηθικές, θρησκευτικές), τις ευαισθησίες του, τη διάθεση αυτομόρφωσης και την όλη σχέση του με τον πολιτισμό (με το βιβλίο, το θέατρο, τη μουσική, τον κινηματογράφο, τα εικαστικά, την επιστήμη, την ευρύτερη διανόηση). Μιλάμε για μια παιδεία που-με ευθύνη τής Πολιτείας- προσφέρονται: ποιοτική δημόσια εκπαίδευση σε όλες τις βαθμίδες (σχολική εκπαίδευση- πανεπιστήμια), ευκαιρίες για ευρύτερη ποιοτική διά βίου εκπαίδευση, ποιοτικά κρατικά μέσα ενημέρωσης και ψυχαγωγίας (ραδιόφωνο, τηλεόραση), συνεχής και αποδεδειγμένη έμφαση σε όλες τις μορφές τής τέχνης.

Είναι φανερό ότι μιλώντας για παιδεία δεν εννοώ τις απλές γνώσεις ή τους όγκους των ασύνδετων πληροφοριών που παρέχει ήδη η σχολική εκπαίδευση. Δεν αναφέρομαι στον «γραμματιζούμενο» αλλά στον «μορφωμένο» -διάκριση που κάνει εύστοχα η λαϊκή σοφία. Μιλάω για ένα σχολείο και μια γενικότερη παιδεία που μορφώνει πολίτες υπεύθυνους, σκεπτόμενους, καλλιεργημένους, κοινωνικά ευαίσθητους, πολίτες με ιδανικά, αρχές και αξίες, πολίτες που αγαπούν την πατρίδα τους και νοιάζονται γι΄ αυτήν, πολίτες με αναφορά σε ρίζες και παραδόσεις, πολίτες με ταυτότητα, που ξέρουν από πού έρχονται και πού πάνε, πολίτες που σέβονται τους θεσμούς και τιμούν τους συμπολίτες τους. Μόνο έτσι πιστεύω ότι μπορείς να αντιμετωπίσεις ριζικά ό,τι έχει φθείρει ψυχικά και διανοητικά σήμερα τον πολίτη και τον έχει εκτρέψει σε κάθε μορφής παρανομία και διαφθορά.

Λέγοντας αυτά, έχω συνείδηση ότι αναφέρομαι σε μια αντιμετώπιση των δεινών που μάς κατατρύχουν, η οποία απαιτεί χρόνο, δυνάμεις και, το κυριότερο, αλλαγή νοοτροπίας, αλλαγή εθνικής και κοινωνικής πλεύσεως. Αλλά θα ήταν αφελές να πιστεύει κανείς ότι το πρόβλημα τής φθοράς που έχουμε υποστεί ως κοινωνία και τού οποίου τώρα συνειδητοποιούμε μία μόνο πλευρά που είναι η οικονομική κατάρρευση, επιφαινόμενο και απόρροια ενός πολύ πιο σύνθετου και ουσιαστικού προβλήματος, ότι αυτό θα λυθεί ως διά μαγείας με κάποια καθαρώς οικονομικά μέτρα! Τα αίτια που το προκαλούν-και ανέφερα ένα από αυτά, το κατ΄ εμέ καθοριστικό- και αν ακόμη τώρα λυθεί το πρόβλημα τής οικονομικής κρίσης, θα επαναφέρουν το πρόβλημα πολύ σύντομα, αν δεν υπάρξει ριζική στροφή. Και μια ακόμη διασάφηση. Η φθορά, η διαφθορά και ο αποπροσανατολισμός τής ελληνικής κοινωνίας δεν περιλαμβάνει όλους τους Ελληνες. Είναι ευτυχώς πολλοί, και σε ορισμένα στρώματα τής κοινωνίας οι περισσότεροι που δεν έχουν διαβρωθεί. Αυτοί είναι και η δύναμη στην οποία μπορεί να στηριχθεί η χώρα.

Και μια συχνή επωδός: τι κάνουν οι πνευματικοί άνθρωποι τής χώρας; Μιλούν; Παίρνουν θέση; Βοηθούν; Απάντηση: το ζήτημα δεν είναι αν μιλούν, διότι είναι πολλοί αυτοί που μιλούν δημόσια, που συζητούν, που προτείνουν. Το ζήτημα είναι αν τους ακούει κανείς... Και μάλιστα αν τους ακούν αυτοί που πρέπει πρώτα απ΄ όλα να μάθουν να ρωτούν.

www.babiniotis.gr

Ο κ. Γεώργιος Μπαμπινιώτης είναι καθηγητής της Γλωσσολογίας, πρόεδρος του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού, τ. πρύτανης του Πανεπιστημίου των Αθηνών.

Η ευθύνη των σκεπτόμενων επωνύμων - διανοουμένων

Τις προάλλες βρέθηκα στο Λονδίνο και, όπως συνηθίζω όταν επισκέπτομαι μεγαλουπόλεις, ξεφύλλισα μερικές εφημερίδες. Ανάμεσα στις σημαντικότερες ειδήσεις των ημερών, εκτός από τις διαδηλώσεις και τα επεισόδια που τείνουν να γίνουν ρουτίνα στις ευρωπαικές πρωτεύουσες, διάβασα ότι ο Jude Law παρέα με τον Kevin Spacey πήραν τους δρόμους και τις ντουντούκες για να διαμαρτυρηθούν κατά μιας εταιρίας δημοσίων σχέσεων. Στο εκλεκτό πελατολόγιο της εν λόγω εταιρίας περιλαμβάνονται διάφοροι αμφιλεγόμενοι ηγέτες και σκοτεινά καθεστώτα ανά τον πλανήτη. Η συνείδηση τους, φαίνεται, δεν μπόρεσε να αντέξει το γεγονός ότι βρετανικές επιχείρησεις έχουν αναλάβει να εξωραίζουν την εικόνα στυγνών δικτατορίσκων στα μάτια της παγκόσμιας κοινής γνώμης.
Διάσημοι ηθοποιοί και οι δύο- ο Kevin Spacey δε, είναι και καλλιτεχνικός διευθυντής του Old Vic, ενός από τους σημαντικότερους θεατρικούς οργανισμούς στον κόσμο- όπως ήταν φυσικό η δράση τους τράβηξε την δημοσιότητα και η υπόθεση έγινε γνωστή στο ευρύ κοινό.
Μοιραία πήγε η σκέψη μου στους δικούς μας επωνύμους και διανοούμενους. Άραγε στα μέρη μας δεν συμβαίνει τίποτε που να προκαλεί τη συνείδηση τους; Δεν θεωρούν ότι συντρέχουν λόγοι να αφυπνίσουν συνειδήσεις για οτιδήποτε; Αρνούμαι να δεχθώ ότι οι ευαισθησία τους είναι σαν την οικονομία μας, χρεοκοπημένη. Ο πνευματικός κόσμος της Ελλάδας ωφείλει να υπενθυμίσει την παρουσία του και να πράξει το καθήκον του. Από που αλλού να προσδοκούμε την ανάταση;

Morgan Friedman, the Shock doctrine and other capitalism stories

An investigation of "disaster capitalism", based on Naomi Klein's proposition that neo-liberal capitalism feeds on natural disasters, war and terror to establish its dominance.

The Shock Doctrine from Nusquam on Vimeo.

In this video, the key figure is the economist Milton Friedman. More about him is to be found in the article of Paul Krugman (from the NY Books Review):

Who Was Milton Friedman?
February 15, 2007
Paul Krugman
1.
The history of economic thought in the twentieth century is a bit like the history of Christianity in the sixteenth century. Until John Maynard Keynes published The General Theory of Employment, Interest, and Money in 1936, economics—at least in the English-speaking world—was completely dominated by free-market orthodoxy. Heresies would occasionally pop up, but they were always suppressed. Classical economics, wrote Keynes in 1936, “conquered England as completely as the Holy Inquisition conquered Spain.” And classical economics said that the answer to almost all problems was to let the forces of supply and demand do their job.
But classical economics offered neither explanations nor solutions for the Great Depression. By the middle of the 1930s, the challenges to orthodoxy could no longer be contained. Keynes played the role of Martin Luther, providing the intellectual rigor needed to make heresy respectable. Although Keynes was by no means a leftist—he came to save capitalism, not to bury it—his theory said that free markets could not be counted on to provide full employment, creating a new rationale for large-scale government intervention in the economy.
Keynesianism was a great reformation of economic thought. It was followed, inevitably, by a counter-reformation. A number of economists played important roles in the great revival of classical economics between 1950 and 2000, but none was as influential as Milton Friedman. If Keynes was Luther, Friedman was Ignatius of Loyola, founder of the Jesuits. And like the Jesuits, Friedman’s followers have acted as a sort of disciplined army of the faithful, spearheading a broad, but incomplete, rollback of Keynesian heresy. By the century’s end, classical economics had regained much though by no means all of its former dominion, and Friedman deserves much of the credit.
I don’t want to push the religious analogy too far. Economic theory at least aspires to be science, not theology; it is concerned with earth, not heaven. Keynesian theory initially prevailed because it did a far better job than classical orthodoxy of making sense of the world around us, and Friedman’s critique of Keynes became so influential largely because he correctly identified Keynesianism’s weak points. And just to be clear: although this essay argues that Friedman was wrong on some issues, and sometimes seemed less than honest with his readers, I regard him as a great economist and a great man.
2.
Milton Friedman played three roles in the intellectual life of the twentieth century. There was Friedman the economist’s economist, who wrote technical, more or less apolitical analyses of consumer behavior and inflation. There was Friedman the policy entrepreneur, who spent decades campaigning on behalf of the policy known as monetarism—finally seeing the Federal Reserve and the Bank of England adopt his doctrine at the end of the 1970s, only to abandon it as unworkable a few years later. Finally, there was Friedman the ideologue, the great popularizer of free-market doctrine.
Did the same man play all these roles? Yes and no. All three roles were informed by Friedman’s faith in the classical verities of free-market economics. Moreover, Friedman’s effectiveness as a popularizer and propagandist rested in part on his well-deserved reputation as a profound economic theorist. But there’s an important difference between the rigor of his work as a professional economist and the looser, sometimes questionable logic of his pronouncements as a public intellectual. While Friedman’s theoretical work is universally admired by professional economists, there’s much more ambivalence about his policy pronouncements and especially his popularizing. And it must be said that there were some serious questions about his intellectual honesty when he was speaking to the mass public.
But let’s hold off on the questionable material for a moment, and talk about Friedman the economic theorist. For most of the past two centuries, economic thinking has been dominated by the concept of Homo economicus. The hypothetical Economic Man knows what he wants; his preferences can be expressed mathematically in terms of a “utility function.” And his choices are driven by rational calculations about how to maximize that function: whether consumers are deciding between corn flakes or shredded wheat, or investors are deciding between stocks and bonds, those decisions are assumed to be based on comparisons of the “marginal utility,” or the added benefit the buyer would get from acquiring a small amount of the alternatives available.
It’s easy to make fun of this story. Nobody, not even Nobel-winning economists, really makes decisions that way. But most economists—myself included—nonetheless find Economic Man useful, with the understanding that he’s an idealized representation of what we really think is going on. People do have preferences, even if those preferences can’t really be expressed by a precise utility function; they usually make sensible decisions, even if they don’t literally maximize utility. You might ask, why not represent people the way they really are? The answer is that abstraction, strategic simplification, is the only way we can impose some intellectual order on the complexity of economic life. And the assumption of rational behavior has been a particularly fruitful simplification.
The question, however, is how far to push it. Keynes didn’t make an all-out assault on Economic Man, but he often resorted to plausible psychological theorizing rather than careful analysis of what a rational decision-maker would do. Business decisions were driven by “animal spirits,” consumer decisions by a psychological tendency to spend some but not all of any increase in income, wage settlements by a sense of fairness, and so on.
But was it really a good idea to diminish the role of Economic Man that much? No, said Friedman, who argued in his 1953 essay “The Methodology of Positive Economics” that economic theories should be judged not by their psychological realism but by their ability to predict behavior. And Friedman’s two greatest triumphs as an economic theorist came from applying the hypothesis of rational behavior to questions other economists had thought beyond its reach.
In his 1957 book A Theory of the Consumption Function—not exactly a crowd-pleasing title, but an important topic—Friedman argued that the best way to make sense of saving and spending was not, as Keynes had done, to resort to loose psychological theorizing, but rather to think of individuals as making rational plans about how to spend their wealth over their lifetimes. This wasn’t necessarily an anti-Keynesian idea—in fact, the great Keynesian economist Franco Modigliani simultaneously and independently made a similar case, with even more care in thinking about rational behavior, in work with Albert Ando. But it did mark a return to classical ways of thinking—and it worked. The details are a bit technical, but Friedman’s “permanent income hypothesis” and the Ando-Modigliani “life cycle model” resolved several apparent paradoxes about the relationship between income and spending, and remain the foundations of how economists think about spending and saving to this day.
Friedman’s work on consumption behavior would, in itself, have made his academic reputation. An even bigger triumph, however, came from his application of Economic Man theorizing to inflation. In 1958 the New Zealand–born economist A.W. Phillips pointed out that there was a historical correlation between unemployment and inflation, with high inflation associated with low unemployment and vice versa. For a time, economists treated this correlation as if it were a reliable and stable relationship. This led to serious discussion about which point on the “Phillips curve” the government should choose. For example, should the United States accept a higher inflation rate in order to achieve a lower unemployment rate?
In 1967, however, Friedman gave a presidential address to the American Economic Association in which he argued that the correlation between inflation and unemployment, even though it was visible in the data, did not represent a true trade-off, at least not in the long run. “There is,” he said, “always a temporary trade-off between inflation and unemployment; there is no permanent trade-off.” In other words, if policymakers were to try to keep unemployment low through a policy of generating higher inflation, they would achieve only temporary success. According to Friedman, unemployment would eventually rise again, even as inflation remained high. The economy would, in other words, suffer the condition Paul Samuelson would later dub “stagflation.”
How did Friedman reach this conclusion? (Edmund S. Phelps, who was awarded the Nobel Memorial Prize in economics this year, simultaneously and independently arrived at the same result.) As in the case of his work on consumer behavior, Friedman applied the idea of rational behavior. He argued that after a sustained period of inflation, people would build expectations of future inflation into their decisions, nullifying any positive effects of inflation on employment. For example, one reason inflation may lead to higher employment is that hiring more workers becomes profitable when prices rise faster than wages. But once workers understand that the purchasing power of their wages will be eroded by inflation, they will demand higher wage settlements in advance, so that wages keep up with prices. As a result, after inflation has gone on for a while, it will no longer deliver the original boost to employment. In fact, there will be a rise in unemployment if inflation falls short of expectations.
At the time Friedman and Phelps propounded their ideas, the United States had little experience with sustained inflation. So this was truly a prediction rather than an attempt to explain the past. In the 1970s, however, persistent inflation provided a test of the Friedman-Phelps hypothesis. Sure enough, the historical correlation between inflation and unemployment broke down in just the way Friedman and Phelps had predicted: in the 1970s, as the inflation rate rose into double digits, the unemployment rate was as high or higher than in the stable-price years of the 1950s and 1960s. Inflation was eventually brought under control in the 1980s, but only after a painful period of extremely high unemployment, the worst since the Great Depression.
By predicting the phenomenon of stagflation in advance, Friedman and Phelps achieved one of the great triumphs of postwar economics. This triumph, more than anything else, confirmed Milton Friedman’s status as a great economist’s economist, whatever one may think of his other roles.
One interesting footnote: although Friedman made great strides in macroeconomics by applying the concept of individual rationality, he also knew where to stop. In the 1970s, some economists pushed Friedman’s analysis of inflation even further, arguing that there is no usable trade-off between inflation and unemployment even in the short run, because people will anticipate government actions and build that anticipation, as well as past experience, into their price-setting and wage-bargaining. This doctrine, known as “rational expectations,” swept through much of academic economics. But Friedman never went there. His reality sense warned that this was taking the idea of Homo economicus too far. And so it proved: Friedman’s 1967 address has stood the test of time, while the more extreme views propounded by rational expectations theorists in the Seventies and Eighties have not.
3.
“Everything reminds Milton of the money supply. Well, everything reminds me of sex, but I keep it out of the paper,” wrote MIT’s Robert Solow in 1966. For decades, Milton Friedman’s public image and fame were defined largely by his pronouncements on monetary policy and his creation of the doctrine known as monetarism. It’s somewhat surprising to realize, then, that monetarism is now widely regarded as a failure, and that some of the things Friedman said about “money” and monetary policy—unlike what he said about consumption and inflation—appear to have been misleading, and perhaps deliberately so.
To understand what monetarism was all about, the first thing you need to know is that the word “money” doesn’t mean quite the same thing in Economese that it does in plain English. When economists talk of the money supply, they don’t mean wealth in the usual sense. They mean only those forms of wealth that can be used more or less directly to buy things. Currency—pieces of green paper with pictures of dead presidents on them—is money, and so are bank deposits on which you can write checks. But stocks, bonds, and real estate aren’t money, because they have to be converted into cash or bank deposits before they can be used to make purchases.
If the money supply consisted solely of currency, it would be under the direct control of the government—or, more precisely, the Federal Reserve, a monetary agency that, like its counterpart “central banks” in many other countries, is institutionally somewhat separate from the government proper. The fact that the money supply also includes bank deposits makes reality more complicated. The central bank has direct control only over the “monetary base”—the sum of currency in circulation, the currency banks hold in their vaults, and the deposits banks hold at the Federal Reserve—but not the deposits people have made in banks. Under normal circumstances, however, the Federal Reserve’s direct control over the monetary base is enough to give it effective control of the overall money supply as well.
Before Keynes, economists considered the money supply a primary tool of economic management. But Keynes argued that under depression conditions, when interest rates are very low, changes in the money supply have little effect on the economy. The logic went like this: when interest rates are 4 or 5 percent, nobody wants to sit on idle cash. But in a situation like that of 1935, when the interest rate on three-month Treasury bills was only 0.14 percent, there is very little incentive to take the risk of putting money to work. The central bank may try to spur the economy by printing large quantities of additional currency; but if the interest rate is already very low the additional cash is likely to languish in bank vaults or under mattresses. Thus Keynes argued that monetary policy, a change in the money supply to manage the economy, would be ineffective. And that’s why Keynes and his followers believed that fiscal policy—in particular, an increase in government spending—was necessary to get countries out of the Great Depression.
Why does this matter? Monetary policy is a highly technocratic, mostly apolitical form of government intervention in the economy. If the Fed decides to increase the money supply, all it does is purchase some government bonds from private banks, paying for the bonds by crediting the banks’ reserve accounts—in effect, all the Fed has to do is print some more monetary base. By contrast, fiscal policy involves the government much more deeply in the economy, often in a value-laden way: if politicians decide to use public works to promote employment, they need to decide what to build and where. Economists with a free-market bent, then, tend to want to believe that monetary policy is all that’s needed; those with a desire to see a more active government tend to believe that fiscal policy is essential.
Economic thinking after the triumph of the Keynesian revolution—as reflected, say, in the early editions of Paul Samuelson’s classic textbook*—gave priority to fiscal policy, while monetary policy was relegated to the sidelines. As Friedman said in his 1967 address to the American Economic Association:
The wide acceptance of [Keynesian] views in the economics profession meant that for some two decades monetary policy was believed by all but a few reactionary souls to have been rendered obsolete by new economic knowledge. Money did not matter.
Although this may have been an exaggeration, monetary policy was held in relatively low regard through the 1940s and 1950s. Friedman, however, crusaded for the proposition that money did too matter, culminating in the 1963 publication of A Monetary History of the United States, 1867–1960, with Anna Schwartz.
Although A Monetary History is a vast work of extraordinary scholarship, covering a century of monetary developments, its most influential and controversial discussion concerned the Great Depression. Friedman and Schwartz claimed to have refuted Keynes’s pessimism about the effectiveness of monetary policy in depression conditions. “The contraction” of the economy, they declared, “is in fact a tragic testimonial to the importance of monetary forces.”
But what did they mean by that? From the beginning, the Friedman-Schwartz position seemed a bit slippery. And over time Friedman’s presentation of the story grew cruder, not subtler, and eventually began to seem—there’s no other way to say this—intellectually dishonest.
In interpreting the origins of the Depression, the distinction between the monetary base (currency plus bank reserves), which the Fed controls directly, and the money supply (currency plus bank deposits) is crucial. The monetary base went up during the early years of the Great Depression, rising from an average of $6.05 billion in 1929 to an average of $7.02 billion in 1933. But the money supply fell sharply, from $26.6 billion to $19.9 billion. This divergence mainly reflected the fallout from the wave of bank failures in 1930–1931: as the public lost faith in banks, people began holding their wealth in cash rather than bank deposits, and those banks that survived began keeping large quantities of cash on hand rather than lending it out, to avert the danger of a bank run. The result was much less lending, and hence much less spending, than there would have been if the public had continued to deposit cash into banks, and banks had continued to lend deposits out to businesses. And since a collapse of spending was the proximate cause of the Depression, the sudden desire of both individuals and banks to hold more cash undoubtedly made the slump worse.
Friedman and Schwartz claimed that the fall in the money supply turned what might have been an ordinary recession into a catastrophic depression, itself an arguable point. But even if we grant that point for the sake of argument, one has to ask whether the Federal Reserve, which after all did increase the monetary base, can be said to have caused the fall in the overall money supply. At least initially, Friedman and Schwartz didn’t say that. What they said instead was that the Fed could have prevented the fall in the money supply, in particular by riding to the rescue of the failing banks during the crisis of 1930–1931. If the Fed had rushed to lend money to banks in trouble, the wave of bank failures might have been prevented, which in turn might have avoided both the public’s decision to hold cash rather than bank deposits, and the preference of the surviving banks for stashing deposits in their vaults rather than lending the funds out. And this, in turn, might have staved off the worst of the Depression.
An analogy may be helpful here. Suppose that a flu epidemic breaks out, and later analysis suggests that appropriate action by the Centers for Disease Control could have contained the epidemic. It would be fair to blame government officials for failing to take appropriate action. But it would be quite a stretch to say that the government caused the epidemic, or to use the CDC’s failure as a demonstration of the superiority of free markets over big government.
Yet many economists, and even more lay readers, have taken Friedman and Schwartz’s account to mean that the Federal Reserve actually caused the Great Depression—that the Depression is in some sense a demonstration of the evils of an excessively interventionist government. And in later years, as I’ve said, Friedman’s assertions grew cruder, as if to feed this misperception. In his 1967 presidential address he declared that “the US monetary authorities followed highly deflationary policies,” and that the money supply fell “because the Federal Reserve System forced or permitted a sharp reduction in the monetary base, because it failed to exercise the responsibilities assigned to it”—an odd assertion given that the monetary base, as we’ve seen, actually rose as the money supply was falling. (Friedman may have been referring to a couple of episodes along the way in which the monetary base fell modestly for brief periods, but even so his statement was highly misleading at best.)
By 1976 Friedman was telling readers of Newsweek that “the elementary truth is that the Great Depression was produced by government mismanagement,” a statement that his readers surely took to mean that the Depression wouldn’t have happened if only the government had kept out of the way—when in fact what Friedman and Schwartz claimed was that the government should have been more active, not less.
Why did historical disputes about the role of monetary policy in the 1930s matter so much in the 1960s? Partly because they fed into Friedman’s broader anti-government agenda, of which more below. But the more direct application was to Friedman’s advocacy of monetarism. According to this doctrine, the Federal Reserve should keep the money supply growing at a steady, low rate, say 3 percent a year—and not deviate from this target, no matter what is happening in the economy. The idea was to put monetary policy on autopilot, removing any discretion on the part of government officials.
Friedman’s case for monetarism was part economic, part political. Steady growth in the money supply, he argued, would lead to a reasonably stable economy. He never claimed that following his rule would eliminate all recessions, but he did argue that the wiggles in the economy’s growth path would be small enough to be tolerable—hence the assertion that the Great Depression wouldn’t have happened if the Fed had been following a monetarist rule. And along with this qualified faith in the stability of the economy under a monetary rule went Friedman’s unqualified contempt for the ability of Federal Reserve officials to do better if given discretion. Exhibit A for the Fed’s unreliability was the onset of the Great Depression, but Friedman could point to many other examples of policy gone wrong. “A monetary rule,” he wrote in 1972, “would insulate monetary policy both from arbitrary power of a small group of men not subject to control by the electorate and from the short-run pressures of partisan politics.”
1. *
See Paul A. Samuelson, Economics: The Original 1948 Edition (McGraw-Hill,
Monetarism was a powerful force in economic debate for about three decades after Friedman first propounded the doctrine in his 1959 book A Program for Monetary Stability. Today, however, it is a shadow of its former self, for two main reasons.
First, when the United States and the United Kingdom tried to put monetarism into practice at the end of the 1970s, both experienced dismal results: in each country steady growth in the money supply failed to prevent severe recessions. The Federal Reserve officially adopted Friedman-type monetary targets in 1979, but effectively abandoned them in 1982 when the unemployment rate went into double digits. This abandonment was made official in 1984, and ever since then the Fed has engaged in precisely the sort of discretionary fine-tuning that Friedman decried. For example, the Fed responded to the 2001 recession by slashing interest rates and allowing the money supply to grow at rates that sometimes exceeded 10 percent per year. Once the Fed was satisfied that the recovery was solid, it reversed course, raising interest rates and allowing growth in the money supply to drop to zero.
Second, since the early 1980s the Federal Reserve and its counterparts in other countries have done a reasonably good job, undermining Friedman’s portrayal of central bankers as irredeemable bunglers. Inflation has stayed low, recessions—except in Japan, of which more in a second—have been relatively brief and shallow. And all this happened in spite of fluctuations in the money supply that horrified monetarists, and led them—Friedman included—to predict disasters that failed to materialize. As David Warsh of The Boston Globe pointed out in 1992, “Friedman blunted his lance forecasting inflation in the 1980s, when he was deeply, frequently wrong.”
By 2004, the Economic Report of the President, written by the very conservative economists of the Bush administration, could nonetheless make the highly anti-monetarist declaration that “aggressive monetary policy”—not stable, steady-as-you-go, but aggressive—”can reduce the depth of a recession.”
Now, a word about Japan. During the 1990s Japan experienced a sort of minor-key reprise of the Great Depression. The unemployment rate never reached Depression levels, thanks to massive public works spending that had Japan, with less than half America’s population, pouring more concrete each year than the United States. But the very low interest rate conditions of the Great Depression reemerged in full. By 1998 the call money rate, the rate on overnight loans between banks, was literally zero.
And under those conditions, monetary policy proved just as ineffective as Keynes had said it was in the 1930s. The Bank of Japan, Japan’s equivalent of the Fed, could and did increase the monetary base. But the extra yen were hoarded, not spent. The only consumer durable goods selling well, some Japanese economists told me at the time, were safes. In fact, the Bank of Japan found itself unable even to increase the money supply as much as it wanted. It pushed vast quantities of cash into circulation, but broader measures of the money supply grew very little. An economic recovery finally began a couple of years ago, driven by a revival of business investment to take advantage of new technological opportunities. But monetary policy never was able to get any traction.
In effect, Japan in the Nineties offered a fresh opportunity to test the views of Friedman and Keynes regarding the effectiveness of monetary policy in depression conditions. And the results clearly supported Keynes’s pessimism rather than Friedman’s optimism.
4.
In 1946 Milton Friedman made his debut as a popularizer of free-market economics with a pamphlet titled “Roofs or Ceilings: The Current Housing Problem” coauthored with George J. Stigler, who would later join him at the University of Chicago. The pamphlet, an attack on the rent controls that were still universal just after World War II, was released under rather odd circumstances: it was a publication of the Foundation for Economic Education, an organization which, as Rick Perlstein writes in Before the Storm (2001), his book about the origins of the modern conservative movement, “spread a libertarian gospel so uncompromising it bordered on anarchism.” Robert Welch, the founder of the John Birch Society, sat on the FEE’s board. This first venture in free-market popularization prefigured in two ways the course of Friedman’s career as a public intellectual over the next six decades.
First, the pamphlet demonstrated Friedman’s special willingness to take free-market ideas to their logical limits. Neither the idea that markets are efficient ways to allocate scarce goods nor the proposition that price controls create shortages and inefficiency was new. But many economists, fearing the backlash against a sudden rise in rents (which Friedman and Stigler predicted would be about 30 percent for the nation as a whole), might have proposed some kind of gradual transition to decontrol. Friedman and Stigler dismissed all such concerns.
In the decades ahead, this single-mindedness would become Friedman’s trademark. Again and again, he called for market solutions to problems—education, health care, the illegal drug trade—that almost everyone else thought required extensive government intervention. Some of his ideas have received widespread acceptance, like replacing rigid rules on pollution with a system of pollution permits that companies are free to buy and sell. Some, like school vouchers, are broadly supported by the conservative movement but haven’t gotten far politically. And some of his proposals, like eliminating licensing procedures for doctors and abolishing the Food and Drug Administration, are considered outlandish even by most conservatives.
Second, the pamphlet showed just how good Friedman was as a popularizer. It’s beautifully and cunningly written. There is no jargon; the points are made with cleverly chosen real-world examples, ranging from San Francisco’s rapid recovery from the 1906 earthquake to the plight of a 1946 veteran, newly discharged from the army, searching in vain for a decent place to live. The same style, enhanced by video, would mark Friedman’s celebrated 1980 TV series Free to Choose.
The odds are that the great swing back toward laissez-faire policies that took place around the world beginning in the 1970s would have happened even if there had been no Milton Friedman. But his tireless and brilliantly effective campaign on behalf of free markets surely helped accelerate the process, both in the United States and around the world. By any measure—protectionism versus free trade; regulation versus deregulation; wages set by collective bargaining and government minimum wages versus wages set by the market—the world has moved a long way in Friedman’s direction. And even more striking than his achievement in terms of actual policy changes has been the transformation of the conventional wisdom: most influential people have been so converted to the Friedman way of thinking that it is simply taken as a given that the change in economic policies he promoted has been a force for good. But has it?
Consider first the macroeconomic performance of the US economy. We have data on the real income—that is, income adjusted for inflation—of American families from 1947 to 2005. During the first half of that fifty-eight-year stretch, from 1947 to 1976, Milton Friedman was a voice crying in the wilderness, his ideas ignored by policymakers. But the economy, for all the inefficiencies he decried, delivered dramatic improvements in the standard of living of most Americans: median real income more than doubled. By contrast, the period since 1976 has been one of increasing acceptance of Friedman’s ideas; although there remained plenty of government intervention for him to complain about, there was no question that free-market policies became much more widespread. Yet gains in living standards have been far less robust than they were during the previous period: median real income was only about 23 percent higher in 2005 than in 1976.
Part of the reason the second postwar generation didn’t do as well as the first was a slower overall rate of economic growth—a fact that may come as a surprise to those who assume that the trend toward free markets has yielded big economic dividends. But another important reason for the lag in most families’ living standards was a spectacular increase in economic inequality: during the first postwar generation income growth was broadly spread across the population, but since the late 1970s median income, the income of the typical family, has risen only about a third as fast as average income, which includes the soaring incomes of a small minority at the top.
This raises an interesting point. Milton Friedman often assured audiences that no special institutions, like minimum wages and unions, were needed to ensure that workers would share in the benefits of economic growth. In 1976 he told Newsweek readers that tales of the evil done by the robber barons were pure myth:
There is probably no other period in history, in this or any other country, in which the ordinary man had as large an increase in his standard of living as in the period between the Civil War and the First World War, when unrestrained individualism was most rugged.
(What about the remarkable thirty-year stretch after World War II, which encompassed much of Friedman’s own career?) Yet in the decades that followed that pronouncement, as the minimum wage was allowed to fall behind inflation and unions largely disappeared as an important factor in the private sector, working Americans saw their fortunes lag behind growth in the economy as a whole. Was Friedman too sanguine about the generosity of the invisible hand?
To be fair, there are many factors affecting both economic growth and the distribution of income, so we can’t blame Friedmanite policies for all disappointments. Still, given the common assumption that the turn toward free-market policies did great things for the US economy and the living standards of ordinary Americans, it’s striking how little support one can find for that proposition in the data.
Similar questions about the lack of clear evidence that Friedman’s ideas actually work in practice can be raised, with even more force, for Latin America. A decade ago it was common to cite the success of the Chilean economy, where Augusto Pinochet’s Chicago-educated advisers turned to free-market policies after Pinochet seized power in 1973, as proof that Friedman-inspired policies showed the path to successful economic development. But although other Latin nations, from Mexico to Argentina, have followed Chile’s lead in freeing up trade, privatizing industries, and deregulating, Chile’s success story has not been replicated.
On the contrary, the perception of most Latin Americans is that “neoliberal” policies have been a failure: the promised takeoff in economic growth never arrived, while income inequality has worsened. I don’t mean to blame everything that has gone wrong in Latin America on the Chicago School, or to idealize what went before; but there is a striking contrast between the perception that Friedman was vindicated and the actual results in economies that turned from the interventionist policies of the early postwar decades to laissez-faire.
On a more narrowly focused topic, one of Friedman’s key targets was what he considered the uselessness and counterproductive nature of most government regulation. In an obituary for his one-time collaborator George Stigler, Friedman singled out for praise Stigler’s critique of electricity regulation, and his argument that regulators usually end up serving the interests of the regulated rather than those of the public. So how has deregulation worked out?
It started well, with the deregulation of trucking and airlines beginning in the late 1970s. In both cases deregulation, while it didn’t make everyone happy, led to increased competition, generally lower prices, and higher efficiency. Deregulation of natural gas was also a success.
But the next big wave of deregulation, in the electricity sector, was a different story. Just as Japan’s slump in the 1990s showed that Keynesian worries about the effectiveness of monetary policy were no myth, the California electricity crisis of 2000– 2001—in which power companies and energy traders created an artificial shortage to drive up prices—reminded us of the reality that lay behind tales of the robber barons and their depredations. While other states didn’t suffer as severely as California, across the nation electricity deregulation led to higher, not lower, prices, with huge windfall profits for power companies.
Those states that, for whatever reason, didn’t get on the deregulation bandwagon in the 1990s now consider themselves lucky. And the luckiest of all are those cities that somehow didn’t get the memo about the evils of government and the virtues of the private sector, and still have publicly owned power companies. All of this showed that the original rationale for electricity regulation—the observation that without regulation, power companies would have too much monopoly power—remains as valid as ever.
Should we conclude from this that deregulation is always a bad idea? No—it depends on the specifics. To conclude that deregulation is always and everywhere a bad idea would be to engage in the same kind of absolutist thinking that was, arguably, Milton Friedman’s greatest flaw.
In his 1965 review of Friedman and Schwartz’s Monetary History, the late Yale economist and Nobel laureate James Tobin gently chided the authors for going too far. “Consider the following three propositions,” he wrote. “Money does not matter. It does too matter. Money is all that matters. It is all too easy to slip from the second proposition to the third.” And he added that “in their zeal and exuberance” Friedman and his followers had too often done just that.
A similar sequence seems to have happened in Milton Friedman’s advocacy of laissez-faire. In the aftermath of the Great Depression, there were many people saying that markets can never work. Friedman had the intellectual courage to say that markets can too work, and his showman’s flair combined with his ability to marshal evidence made him the best spokesman for the virtues of free markets since Adam Smith. But he slipped all too easily into claiming both that markets always work and that only markets work. It’s extremely hard to find cases in which Friedman acknowledged the possibility that markets could go wrong, or that government intervention could serve a useful purpose.
Friedman’s laissez-faire absolutism contributed to an intellectual climate in which faith in markets and disdain for government often trumps the evidence. Developing countries rushed to open up their capital markets, despite warnings that this might expose them to financial crises; then, when the crises duly arrived, many observers blamed the countries’ governments, not the instability of international capital flows. Electricity deregulation proceeded despite clear warnings that monopoly power might be a problem; in fact, even as the California electricity crisis was happening, most commentators dismissed concerns about price-rigging as wild conspiracy theories. Conservatives continue to insist that the free market is the answer to the health care crisis, in the teeth of overwhelming evidence to the contrary.
What’s odd about Friedman’s absolutism on the virtues of markets and the vices of government is that in his work as an economist’s economist he was actually a model of restraint. As I pointed out earlier, he made great contributions to economic theory by emphasizing the role of individual rationality—but unlike some of his colleagues, he knew where to stop. Why didn’t he exhibit the same restraint in his role as a public intellectual?
The answer, I suspect, is that he got caught up in an essentially political role. Milton Friedman the great economist could and did acknowledge ambiguity. But Milton Friedman the great champion of free markets was expected to preach the true faith, not give voice to doubts. And he ended up playing the role his followers expected. As a result, over time the refreshing iconoclasm of his early career hardened into a rigid defense of what had become the new orthodoxy.
In the long run, great men are remembered for their strengths, not their weaknesses, and Milton Friedman was a very great man indeed—a man of intellectual courage who was one of the most important economic thinkers of all time, and possibly the most brilliant communicator of economic ideas to the general public that ever lived. But there’s a good case for arguing that Friedmanism, in the end, went too far, both as a doctrine and in its practical applications. When Friedman was beginning his career as a public intellectual, the times were ripe for a counterreformation against Keynesianism and all that went with it. But what the world needs now, I’d argue, is a counter-counterreformation.

Capitalism vs. Sustainability

Garton Ash on capitalism:

Although there now seems to be no practical alternative to it, recent developments are not encouraging. Capitalism, Garton Ash wrote in 2007, is clearly not an automatically self-correcting system. That has since proved to be devastatingly true. Inequality of wealth has also reached grotesque levels. Garton Ash comments:

If a lot of middle-class people begin to feel they are personally losing out to the same process of globalization that is making those few fund managers stinking rich, while at the same time outsourcing their own middle-class jobs to India, then you may have a backlash.


The Tea Party has proved that to be an understatement. Worst of all, in the long term, this planet cannot sustain six and a half billion people living like today’s middle-class consumers in its rich North…. Sustainability may be a grey and boring word, but it is the biggest single challenge to global capitalism today…. The genius of contemporary capitalism is not simply that it gives consumers what they want but it makes them want what it has to give. It’s that core logic of ever-expanding desires that is unsustainable on a global scale.

As Garton Ash puts it, “remove the elementary staples of organized, civilized life—food, shelter, drinkable water, minimal personal security—and we go back within hours to a Hobbesian state of nature, a war of all against all.” There are now ominous global problems, of which the increasing severity and number of natural disasters probably linked to climate change may before very long have such an effect. The resulting mass migrations alone would test the veneer of civilization as never before. Is humankind irreversibly stuck in a downward spiral? Or can it find the common sense and solidarity to fight its way back? Garton Ash is skeptical.

Garton Ash also reminds us that while serious progress has been made in the art and method of radical political change, we cannot count on the automatic survival and growth of democracy, nor indeed on the self-correcting capacity of a predominantly capitalist system. We also face urgent global problems to which we have scarcely started to look for solutions. The popular political involvement that was the lifeblood of civil resistance movements, as well as determined and courageous leadership, is now desperately needed nearer home.

From The NY Books Review

Παραφράζοντας τον Κέννεντυ

Μην ρωτάς μόνο αν το Κράτος είναι διεφθαρμένο.
Αναρωτήσου: "Μήπως είμαι και εγώ λίγο λαμόγιο;"
(Ή, "θα γινόμουν αν μπορούσα;")

"Πολιτική Ανυπακοή"

Ο όρος "Πολιτική Ανυπακοή" εμφανίζεται για πρώτη φορά στο ομώνυμο δοκίμιο του αμερικάνου στοχαστή, ακτιβιστή και συγγραφέα Χένρυ Νταίηβιντ Θορώ (Henry David Thoreau – Civil Disobedience) που δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά το 1849. Στο σύντομο κείμενο (60 μικρές σελίδες στην ελληνική του μετάφραση, Εκδ. Ερατώ), ο συγγραφέας παρουσιάζει το σκεπτικό της επιλογής του να αρνηθεί να πληρώσει φόρους στο αμερικανικό κράτος, διαμαρτυρόμενος για το καθεστώς δουλείας που εξακολουθούσε να ισχύει σε αρκετές πολιτείες της χώρας. Άρνηση για την οποία φυλακίστηκε.

Η σκέψη και η δράση του Θορώ επηρέασαν και ενέπνευσαν προσωπικότητες όπως ο Τολστόι, ενώ τις υιοθέτησαν ακτιβιστές-ηγέτες όπως ο Γκάντι, ο Μαρτιν Λούθερ Κινγκ και ο Μαντέλα.

Αξίζει τον κόπο να διαβάσει κανείς ολόκληρο το βιβλίο (δεν παίρνει άλλωστε πάνω από 3-4 ώρες). Εδώ παραθέτω ενδεικτικά μερικές από τις ιδέες που διατυπώνονται σε αυτό:

- Η κυβέρνηση είναι το μέσο που επέλεξε ο λαός για να εκτελέσει τη βούληση του. Γίνεται όμως επιρρεπής στην κατάχρηση και τη διαφθορά πριν ο λαός μπορέσει να αναλάβει δράση μέσω αυτής.

- Ο πολίτης οφείλει να υπακούει πρωτίστως στη συνείδηση του και μετά στον νομοθέτη. Πρέπει να είμαστε πρώτα άνθρωποι και μετά υπήκοοι.

- Δεν αποτελεί καθήκον του καθενός η εξάλειψη των κακών. Έχει όμως καθήκον να νίπτει τας χείρας του από το άδικο, να μην του παρέχει την υποστήριξη του.

- Εάν [η κυβέρνηση] απαιτεί από εσάς να είστε ο φορέας της αδικίας που διαπράττεται πάνω σε άλλον, τότε παραβιάστε τον νόμο. Μην υπηρετείτε την αδικία που καταδικάζετε.

- Σε ένα καθεστώς που φυλακίζει αδίκως, η θέση του δίκαιου ανθρώπου είναι επίσης στη φυλακή.

- Δεν θα υπάρξει ποτέ μια αληθινά ελεύθερη Πολιτεία, παρά μονάχα όταν αναγνωρίσει το άτομο ως υψηλότερη και ανεξάρτητη δύναμη, από την οποία εκπηγάζουν η δική της δύναμη και εξουσία και στο οποίο φέρεται αναλόγως.

- Η δράση που στηρίζεται σε αρχές- η αντίληψη και η απόδοση του σωστού- αλλάζει τις σχέσεις και τα πράγματα.

Βασικές αρχές της Πολιτκής Ανυπακοής, όπως αυτές απορρεόυν απο τη σκέψη του Θορώ αλλά και όπως διαμορφώθηκε από τους μετέπειτα θιασώτες της είναι:

1. Η άμεση, ΜΗ ΒΙΑΙΗ, αντίδραση στην αδικία.

2. Οι στόχοι της αντίδρασης να είναι σαφείς και συγκεκριμένοι (π.χ εξάλειψη της δουλείας και όχι αντίδραση γενικώς, αορίστως και επί παντός επιστητού).

3. Η δράση πρέπει να είναι επίσης συγκεκριμένη (π.χ μη καταβολή φόρων).

4. Η δράση υπαγορεύεται από την συνείδηση και στηρίζεται σε αρχές δικαίου.

Ερμηνεύοντας τα παραπάνω και κάνοντας αναγωγή στο παρόν, μπορεί να πει κανείς, τι ΔΕΝ είναι "Πολιτική Ανυπακοη":

- To να εξαντλούμε την ευαισθησία μας σε μερικά σχόλια στο Facebook, σε blogs και προωθώντας emails με εξωφρενικές θεωρίες συνωμοσίας.

- Οι πράξεις βίας.

- Οι γενικοί και αόριστοι αφορισμοί.


Μια τελευταία παρατήρηση: Όπως ήδη ανέφερα, η άποψη του Θορώ ήταν ότι η αντίδραση πρέπει να απορρέει από την συνείδηση μας. Είναι, συνεπώς, αυτονόητο ότι η συνείδηση μας πρέπει να είναι καθαρή για να δικαιούμαστε να ζητάμε από το Κράτος να καθαρθεί. Ας αναρωτηθούμε, πρώτα, πόσο έχει "μολυνθεί" ο καθένας μας από την περιρρέουσα διαφθορά (π.χ «φακελάκια», «βύσματα» κλπ), ας την αποποιηθούμε πλήρως σε ό,τι μας αφορά, ώστε να μπορούμε απαιτήσουμε και από το “Σύστημα” να το κάνει.

Facebook

An article about Facebook, its creator Mark Zuckerberg and the movie The Social Network. From NY Books Review:


Generation Why?

November 25, 2010
By Zadie Smith

In The Social Network Generation Facebook gets a movie almost worthy of them, and this fact, being so unexpected, makes the film feel more delightful than it probably, objectively, is. […]

But something is not right with this young man (Zuckerberg): his eye contact is patchy; he doesn’t seem to understand common turns of phrase or ambiguities of language; he is literal to the point of offense, pedantic to the point of aggression. (“Final clubs,” says Mark, correcting Erica, as they discuss those exclusive Harvard entities, “Not Finals clubs.”) He doesn’t understand what’s happening as she tries to break up with him. (“Wait, wait, this is real?”) Nor does he understand why. He doesn’t get that what he may consider a statement of fact might yet have, for this other person, some personal, painful import. Simply put, he is a computer nerd, a social “autistic”. […]

My God! This is the profile of the person that is re-defining the ways of our social interaction!!!!!???? SCARRRRYYYYY!!!!!!!!

When a human being becomes a set of data on a website like Facebook, he or she is reduced. Everything shrinks. Individual character. Friendships. Language. Sensibility. In a way it’s a transcendent experience: we lose our bodies, our messy feelings, our desires, our fears. It reminds me that those of us who turn in disgust from what we consider an overinflated liberal-bourgeois sense of self should be careful what we wish for: our denuded networked selves don’t look more free, they just look more owned. […]

With Facebook, Zuckerberg seems to be trying to create something like a Noosphere, an Internet with one mind, a uniform environment in which it genuinely doesn’t matter who you are, as long as you make “choices” (which means, finally, purchases). If the aim is to be liked by more and more people, whatever is unusual about a person gets flattened out. One nation under a format. To ourselves, we are special people, documented in wonderful photos, and it also happens that we sometimes buy things. This latter fact is an incidental matter, to us. However, the advertising money that will rain down on Facebook—if and when Zuckerberg succeeds in encouraging 500 million people to take their Facebook identities onto the Internet at large—this money thinks of us the other way around. To the advertisers, we are our capacity to buy, attached to a few personal, irrelevant photos. […]

Shouldn’t we struggle against Facebook? Everything in it is reduced to the size of its founder. Blue, because it turns out Zuckerberg is red-green color-blind. “Blue is the richest color for me—I can see all of blue.” Poking, because that’s what shy boys do to girls they are scared to talk to. Preoccupied with personal trivia, because Mark Zuckerberg thinks the exchange of personal trivia is what “friendship” is. A Mark Zuckerberg Production indeed! We were going to live online. It was going to be extraordinary. Yet what kind of living is this? Step back from your Facebook Wall for a moment: Doesn’t it, suddenly, look a little ridiculous? Your life in this format?
The last defense of every Facebook addict is: but it helps me keep in contact with people who are far away! Well, e-mail and Skype do that, too, and they have the added advantage of not forcing you to interface with the mind of Mark Zuckerberg—but, well, you know. We all know. If we really wanted to write to these faraway people, or see them, we would. What we actually want to do is the bare minimum, just like any nineteen-year-old college boy who’d rather be doing something else, or nothing.

Disease of Democracy

According to Saramago:

A doença mortal das democracias é a renúncia do cidadão a participar.

Meaning:
The lethal disease of democracies is the resignation of the citizens from participating.

Η θανάσιμη ασθένεια των δημοκρατιών είναι η παραίτηση των πολιτών από το να συμμετέχουν.

Εκκλησία και Πνευματικός Μεσαίωνας.

Οι οικονομικές κρίσεις έρχονται και -έστω δύσκολα- παρέρχονται. Τι μπορεί να ελπίζει, όμως, κανείς για μια κοινωνία στην οποία επιβάλλεται σκοταδισμός από παντού, που εμμένει στις δυσειδαιμονίες της και ανέχεται ανεξέλεγκτες εξουσίες στις Δυναμεις του Αναχρονισμού;

Από Τα Νέα, Πέμπτη 7 Οκτωβρίου 2010:

«Ιερά εξέταση» στα σχολικά βιβλία. Επιτροπή της Εκκλησίας θα ελέγξει τη «χριστιανικότητά» τους

«Αποχριστιανοποίηση» των βιβλίων διαπίστωσε η ιεραρχία και αποφάσισε να... µετρήσει την ευλαβικότητα όλων των εγχειριδίων και κατόπιν να προβεί σε νουθεσίες προς το υπουργείο Παιδείας.
Παρέµβαση στην Εκπαίδευση και συγκεκριµένα στο περιεχόµενο των σχολικών βιβλίων επιχειρεί η Εκκλησία. Οι ιεράρχες ισχυρίζονται ότι έχουν εντοπίσει «σηµάδια αποχριστιανοποίησης» στα εγχειρίδια, τόσο στην Πρωτοβάθµια όσο και στη Δευτεροβάθµια Εκπαίδευση!
Ενδεικτικό είναι ότι στη χθεσινή συνεδρίαση της Ιεραρχίας, οι µητροπολίτες αποφάσισαν η επιτροπή της Εκκλησίας για θέµατα Παιδείας να µελετήσει τα σχολικά βιβλία. Στη συνέχεια, θα συντάξει πόρισµα το οποίο θα σταλεί στην Ιερά Σύνοδο και ακολούθως αυτή θα αποφασίσει για τις επαφές µε το υπουργείο Παιδείας.
Κάποιοι µητροπολίτες ανέφεραν χθες ότι µία από τις αιτίες της ηθικής και πνευµατικής κρίσης, έτσι χαρακτηρίζει την κρίση η Εκκλησία, είναι και τα προβλήµατα στην Παιδεία και η αποχριστιανοποίηση των βιβλίων. Μάλιστα, µητροπολίτες ανέφεραν παραδείγµατα σχολικών βιβλίων όπου γίνονται αρνητικά σχόλια για την Εκκλησία. Αλλοι πρόσθεσαν πως έχουν παρατηρήσει προβλήµατα στα βιβλία των θρησκευτικών και της Ιστορίας.
Υπενθυµίζεται πως τον περσινό Νοέµβριο, µιλώντας στην υποδοχή των πρωτοετών φοιτητών της Θεολογίας, ο Αρχιεπίσκοπος Ιερώνυµος είχε κάνει λόγο για «εξοστρακισµό» των θρησκευτικών από τα σχολεία.

Κατανάλωση για να σωθεί η Οικονομία

Οι NY Times γράφουν:

Σε μια οικονομία όπου οι καταναλωτές ευθύνονται για το 70% της δραστηριότητας, οι πιστώσεις είναι ζωτικό και εκ των ων ουκ άνευ «καύσιμο». Ο Τζον Μέιναρντ Κέινς έγραψε για το παράδοξο της αποταμίευσης: αν όλοι κάνουν οικονομία, τότε όλοι γίνονται φτωχότεροι, γιατί μειώνεται η ζήτηση για αγαθά και υπηρεσίες. Ιδού και άλλο ένα παράδοξο: η ύπαρξη καταναλωτικού χρέους μπορεί να συνιστά ηθική έκπτωση και «συνταγή για την κόλαση», όμως εμπεριέχει τις ρίζες της βραχυπρόθεσμης σωτηρίας μας.

Σε αυτή την παράγραφο αποκαλύπτεται σε όλο της το μέγεθος η διαστροφή του οικονομικού μας συστήματος, όπως και η φιλοσοφια του – ή ακριβέστερα η απουσία της: είναι βιώσιμο μόνο εάν καταναλώνουμε μαζικά και διαρκώς. Εάν δεν καταναλώνουμε, είτε γιατι τα αγαθά που κατέχουμε μας αρκούν και δεν επιθυμούμε άλλα, είτε γιατί τα οικονομικά μας δεν το επιτρέπουν, είτε από άποψη, υπονομεύουμε την οικονομία, ενώ αν αυξήσουμε τις αγορές μας την ενισχύουμε. Η αποταμίευση είναι αντιπαραγωγική, ενώ η σπατάλη, κατά προτίμηση με δανεικά, είναι ευλογία.

Αυτό που είναι πραγματικά εντυπωσιακό, είναι η αλαζονεία του συστήματος, που γνωρίζοντας ότι έχει διαφθείρει τις συνειδήσεις μας σε απόλυτο βαθμό, αναγάγοντας την κατανάλωση σε υπέρτατη αξία, μπορεί άφοβα να διατάζει: “Shop for America!” ή “Ψωνίστε γιατί χανόμαστε!” και να ακούγεται απόλυτα φυσικό! Έχει καταφέρει να λέει απροκάλυπτα στον κόσμο «Δουλεύετε σαν σκλάβοι όλοι σας την ζωή, ασταμάτητα, για να μπορείτε να αγοράζετε όλο και περισσότερο. Και αν δεν σας φτάνει ο μισθός σας, δεν πειράζει, δανειστείτε και κάντε τα ψώνια σας. Και τον επόμενο μήνα μην ξεχάσετε να ξαναδανειστείτε για να πάτε στα μαγαζιά. Και αν φοβάστε οτι η ζωη σας θα φύγει μέσα από τα χέρια σας δουλεύοντας για να καταναλώσετε, αν σας προβληματίσει η κατασπατάληση πόρων και ενέργειας, η καταστροφή του περιβάλλοντος που συνεπάγεται η υπερκατανάλωση, αν περιστασιακά σας θλίβει η σκέψη οτι αυτά που αγοράζετε τα φτιάχνουν μικρά παιδιά στο Μπαγκλαντές για 1 δολάριο την ημέρα, μην χάνετε πολύτιμο χρόνο για αυτές τις μικρολεπτομέρειες: πρέπει να πάτε στη δουλεία, έχετε κάρτες και δάνεια να ξεπληρώσετε. Άλλωστε έφτασαν οι καινουργιες τρισδίαστατες τηλεοράσεις και το I-pad στα μαγαζιά!».

Δούλευε-ξόδευε-δούλευε-ξόδευε-δούλευε-ξόδευε: αυτό πρέπει να είναι το μοτίβο της ζωής για να επιζήσει το οικονομικό μοντέλο μας λένε, κωδικοποιημένα, οι New York Times.

Είμαι περίεργος να δω πότε, επιτέλους, οι μακάριες και χειραγωγούμενες μάζες, θα αντιληφθούν αυτά που ούτε το ίδιο το σύστημα δεν τους κρύβει και θα ξυπνήσουν μια μέρα και δεν θα πάνε στο Mall. Θεόσταλτη θα είναι αυτή η Κρίση αν συμβάλλει σε αυτό!

The curious case of Jonas Salk: Could you patent the sun?

Triggered by a quick reference to him, in the film "Capitalism: A Love Story", by Michale Moore, I googled the name "Jonas Salk". The information in wikipedia is consistent with the movie.
Here is a short summary:

Jonas E. Salk (October 28, 1914 – June 23, 1995) was an American medical researcher and virologist, best known for his discovery and development of the first safe and effective polio vaccine.

Until 1955, when the Salk vaccine was introduced, polio was considered the most frightening public health problem of the postwar United States. Annual epidemics were increasingly devastating. The 1952 epidemic was the worst outbreak in the nation's history. Of nearly 58,000 cases reported that year, 3,145 people died and 21,269 were left with mild to disabling paralysis, with most of the victims children. The "public reaction was to a plague", said historian William O'Neill. "Citizens of urban areas were to be terrified every summer when this frightful visitor returned." According to a 2009 PBS documentary, "Apart from the atomic bomb, America's greatest fear was polio. As a result, scientists were in a frantic race to find a way to prevent or cure the disease. US President Franklin D. Roosevelt was the world's most recognized victim of the disease and founded the organization that would fund the development of a vaccine.

In 1947, Salk accepted an appointment to the University of Pittsburgh School of Medicine. In 1948, he undertook a project funded by the National Foundation for Infantile Paralysis to determine the number of different types of polio virus. Salk saw an opportunity to extend this project towards developing a vaccine against polio, and, together with the skilled research team he assembled, devoted himself to this work for the next seven years. The field trial set up to test the Salk vaccine was, according to O'Neill, "the most elaborate program of its kind in history, involving 20,000 physicians and public health officers, 64,000 school personnel, and 220,000 volunteers." Over 1,800,000 school children took part in the trial. When news of the vaccine's success was made public on April 12, 1955, Salk was hailed as a "miracle worker", and the day "almost became a national holiday." His sole focus had been to develop a safe and effective vaccine as rapidly as possible, with no interest in personal profit. When he was asked in a televised interview who owned the patent to the vaccine, Salk replied: "There is no patent. Could you patent the sun?"

It appears that once upon a time, existed people that believed in values other than money, profits, patents etc...